Gölgelerin savaşı: Azerbaycan’a karşı yürütülen hibrit taarruzun perde arkası

11 Eylül 2025 07:08

21. yüzyılın uluslararası güç mücadelesinde sahneye çıkan hibrit savaş, barış zamanı ile sıcak çatışma arasındaki sınırları adeta silip süpürüyor. Askeri işgale başvurmadan, gizli operasyonlardan siber saldırılara, sabotajlardan vekil güçlerin kullanılmasına kadar uzanan yöntemler zinciri, bu yeni savaş konseptinin özünü oluşturuyor. NATO tanımına göre hibrit tehditler; klasik ve gayriklasik araçların aynı anda, uyumlu şekilde kullanılmasına dayanıyor. Coğrafi konumu ve enerji merkezindeki rolü nedeniyle Azerbaycan, bu tür saldırıların hedefinde özel bir yer tutuyor.

ABD’nin eski savunma bakanı Robert Gates, bu gerçeği şu sözlerle özetlemişti: “Savaş kategorileri giderek daha karmaşık hale geliyor, belli kalıplara sığmıyor. En gelişmiş teknolojilerden en basit yöntemlere kadar her türlü aracın devreye sokulduğu çok boyutlu bir tabloyla karşı karşıyayız.”

Hibrit savaşın fikir babaları
“Hibrit savaş” kavramını ilk defa 2005 yılında ABD Deniz Piyadeleri’nden Korgeneral James Mattis ortaya attı. Daha sonra Frank Hoffman bu düşünceyi geliştirerek, geleneksel silahlar, düzensiz taktikler, terör saldırıları ve organize suç yöntemlerinin aynı çerçevede kullanıldığı “çok modlu” bir yaklaşım olarak tanımladı.

Rus askeri doktrininde de benzer bir kavram mevcut. 2013’te Rusya Genelkurmay Başkanı Valeri Gerasimov, “doğrusal olmayan savaş” adını verdiği modeli gündeme getirdi. Bu anlayış, Batı’da “Gerasimov doktrini” olarak bilinir hale geldi ve özellikle 2014 sonrasında sahada aktif biçimde kullanıldı.

Hibrit savaşın en kritik özelliği, “barış zamanı”nda bile yürütülebilmesi. Resmi savaş ilanına gerek olmadan, hatta açık çatışmaya varmadan da devletler, karşı tarafın güvenlik mimarisini içeriden aşındırabiliyor. Uluslararası hukukun bu noktada çaresiz kalması, saldırganlara büyük avantaj sağlıyor.

Azerbaycan’a karşı kullanılan hibrit yöntemler

Psikolojik ve medya savaşı
Moskova’nın Bakü’ye karşı en yoğun kullandığı silahların başında, bilgi ve algı operasyonları geliyor. Rus medyasında sistematik biçimde yürütülen Azerbaycan karşıtı propaganda, diaspora üzerindeki baskılar ve etnik azınlık kartının sürekli gündeme getirilmesi bunun en belirgin örnekleri. Özellikle “lezginlerin haklarını savunma” söylemi, aslında içişlerine müdahale ve etnik gerilimi körükleme niyetinin dışavurumu.

Siber saldırılar ve kritik altyapıya darbe
Enerji sektörünün kalbi olan Azerbaycan için siber tehditler hayati önem taşıyor. Uzmanlara göre Rusya, özellikle petrol ve doğalgaz altyapısı ile veri iletim hatlarını detaylı biçimde haritalandırıyor. Ukrayna’da SOCAR’a ait tesislere yönelik saldırılar bunun açık göstergesi. Bakü’ye dönük benzer girişimler, ülkenin ekonomik omurgasına yönelik ciddi riskler barındırıyor.

Ekonomik baskı ve yaptırımlar
Hibrit savaşın bir başka boyutu da ekonomik kuşatma. İran’a yıllarca uygulanan ağır yaptırımların, kadın ve çocuklar dahil sıradan vatandaşları hedef alarak hükümete baskı yaratmayı amaçladığı biliniyor. Azerbaycan için enerji ihracatı üzerinden uygulanabilecek böylesi bir baskı, doğrudan rejim istikrarına yönelmiş bir tehdit anlamına gelir.

Ayrılıkçı hareketlere destek
Tarih boyunca dış güçler, içerdeki zayıf noktaları kullanarak ayrılıkçı hareketleri besledi. Sosyal adaletsizlikler, ekonomik uçurumlar ve etnik fay hatları, hibrit savaşın en çok istismar ettiği alanlar arasında. Bu denklemin tehlikesi, dış ve iç unsurların ortak bir zeminde buluşmasıyla artıyor. Eğer bu senaryo gerçekleşirse, Azerbaycan’ın güvenliği orta vadede çok ciddi sınamalarla karşılaşabilir.

Uluslararası satranç ve Güney Kafkasya gerçeği
Türkiye, Rusya ve İran gibi iddialı oyuncularla çevrili Güney Kafkasya, büyük güçlerin stratejik hesaplarının kesişim noktası. Azerbaycan bu denklemde hem cazip bir ortak hem de kırılgan bir hedef. Bölge dışı aktörler de kendi çıkarları için doğrudan kapışmak yerine, üçüncü ülkeleri kullanarak hibrit yöntemlerle devreye giriyor.

Bu karmaşık tablo, zaten zor olan bölgesel dengeyi daha da içinden çıkılmaz hale getiriyor. Bakü için mesele sadece sınır güvenliği değil, aynı zamanda ulusal kimlik, ekonomik istikrar ve stratejik bağımsızlığın korunmasıdır. Hibrit savaş, işte tam da bu alanları hedef alıyor.

Hibrit tehditlere karşı stratejiler

NATO’nun yeni yol haritası
Hibrit tehditlere karşı koymak için NATO, kapsamlı bir strateji geliştirdi. Haziran 2025’te Lahey’de düzenlenen zirvede kabul edilen bu yeni yaklaşım, dört temel sacayağına oturuyor:

Hibrit saldırıların daha etkin şekilde izlenmesi ve kalıpların tespit edilmesi
Düşmanı caydırma kapasitesinin artırılması
Müttefik ülkelerin ortak tatbikatlarla reflekslerini güçlendirmesi
Tüm unsurların tek çatı altında koordine edileceği entegre bir savunma sistemi

Almanstan ABD’ye kadar defalarca dile getirilen bir nokta var: Bir müttefike yönelik hibrit saldırılar, NATO’nun kolektif savunma maddesi olan 5. maddenin devreye girmesine yol açabilir. Yani hibrit tehdit artık sadece gri alanda değil, doğrudan ittifakın güvenlik ajandasında.

Azerbaycan için öncelikler
Bakü’nün bu yeni güvenlik ortamında izlemesi gereken yol haritası, birkaç temel başlıktan oluşuyor.

Özel kurumların kurulması
Hibrit tehditlere karşı mücadeleyi koordine edecek bir merkez, artık lüks değil ihtiyaç. Görevi; saldırıların izlenmesi, analiz edilmesi ve önleyici adımların geliştirilmesi olacak.

Siber güvenliğin tahkimi
Enerji devleti olan Azerbaycan için siber saldırılar ölümcül bir risk. Bu nedenle en güncel siber güvenlik sistemlerine yatırım, uzmanların yetiştirilmesi ve teknik altyapının sürekli yenilenmesi kaçınılmaz. Uzmanların dediği gibi, yalnızca teknoloji değil, insan kaynağı da bu mücadelenin kalbinde yer almalı.

Kritik altyapının korunması
Petrol ve gaz boru hatları, enerji nakil hatları, su şebekeleri ve iletişim ağları… Hibrit savaşın en kırılgan hedefleri bunlar. Bu damarların korunması, ülke ekonomisinin hayati organlarının savunulması anlamına geliyor.

Toplumsal istikrarın güçlendirilmesi
Hibrit savaşın en sinsi hedefi, devlet ile toplum arasındaki güveni sarsmak. Bu nedenle yolsuzlukla mücadele, sosyal adaletin sağlanması ve etnik uyumun pekiştirilmesi, güvenlik politikalarının ayrılmaz bir parçası olmalı. Toplumsal dayanışma olmadan hibrit saldırılara karşı bağışıklık sağlamak mümkün değil.

Uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi
Hibrit tehditler sınır tanımıyor. Bu yüzden NATO, AB ve komşu ülkelerle istihbarat paylaşımı, ortak mekanizmaların kurulması ve koordineli adımlar, Azerbaycan’ın elini güçlendirecek en kritik faktörlerden biri.

Geleceğe bakış: daha sert, daha karmaşık saldırılar
Uzmanlar, 2025’in son çeyreğinde hibrit saldırıların yeni bir evreye geçeceğini öngörüyor. Özellikle ulaşım ağları, enerji sistemleri ve sosyal kurumlara yönelik hedefli darbeler bekleniyor. Lojistiğin felce uğratılması, Azerbaycan ekonomisini doğrudan tehdit eden en tehlikeli senaryo.

Orta vadede —2026 sonuna kadar— çok daha geniş ölçekli hibrit operasyonların sahneye çıkacağı belirtiliyor. Siber saldırıların dronlarla ve sabotajlarla birleştirileceği, hatta sivilleri hedef alan terör eylemleriyle taçlandırılacağı bir tablo öngörülüyor. Bu, ulusal güvenlik sisteminin köklü bir biçimde güçlendirilmesini zorunlu kılıyor.

Savaş sadece silahla kazanılmaz
Hibrit savaşta klasik ordular tek başına yeterli değil. Bu, bir halkın topyekûn savaşıdır. Devlet kurumlarıyla sivil toplumun aynı cephede buluşması şart. Uzmanların dediği gibi, hibrit tehdide karşı tek çare, hem askeri hem siyasi hem de toplumsal refleksleri aynı anda harekete geçirmek.

Bu bağlamda en önemli cephelerden biri de medya. Hibrit savaşın kalbinde bilgi savaşı var ve bu alan istikrarlı bir şekilde saldırıya açık. Dolayısıyla yerli medyanın güçlendirilmesi, bilgi egemenliğinin korunması, Azerbaycan’ın hibrit saldırılara karşı en güçlü kalkanlarından biri olacak.

Son söz
Azerbaycan için hibrit tehditlere karşı kapsamlı bir strateji geliştirmek, artık yalnızca güvenlik değil, doğrudan egemenlik meselesi. Bu, teknik altyapıdan insan sermayesine, sivil toplumdan devlet kurumlarına kadar her alanı kapsayan bütünsel bir yaklaşımı gerektiriyor.

Hibrit saldırıların küresel bir gerçek haline geldiği dönemde, politika ile stratejinin uyumu hiç olmadığı kadar kritik. Strateji dediğimiz şey, değişen koşullara uyum süreci. Dolayısıyla bu stratejilerin sürekli gözden geçirilmesi ve yeni meydan okumalara adapte edilmesi, Azerbaycan’ın geleceğini belirleyecek.

Kaynaklar:

· Hybrid Warfare in Azerbaijan: A Challenge to National Security
https://www.researchgate.net/publication/360329531_Hybrid_Warfare_in_Azerbaijan_A_Challenge_to_National_Security

· South Caucasus at crossroads of hybrid aggression
https://www.azernews.az/analysis/246571.html

· The Hidden Battlefield: How Azerbaijan Defends Its Future
https://www.bakunetwork.org/en/news/analytics/14136

· Cyber intrusions in S Caucasus: Azerbaijan at frontline of hybrid conflict
https://www.azernews.az/analysis/247036.html

· Baku Steps Up with Institutional Response to Hybrid Threats
https://www.bakunetwork.org/en/news/analytics/13914

· Eastern Partnership countries in flux: From identity politics to militarization of foreign relations
https://www.hybridcoe.fi/publications/hybrid-coe-trend-report-9-eastern-partnership-countries-in-flux-from-identity-politics-to-militarization-of-foreign-relations/

· Hybrid Threats and Hybrid Warfare
https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2024/7/pdf/241007-hybrid-threats-and-hybrid-warfare.pdf

· Violation of territorial integrity as a tool for waging long-term hybrid warfare
https://securityanddefence.pl/Violation-of-territorial-integrity-as-a-tool-for-waging-long-term-hybrid-warfare%2C174507%2C0%2C2.html

· EU‑NATO and the Eastern Partnership countries against hybrid threats
https://behorizon.org/wp-content/uploads/2022/05/HORIZON-INSIGHTS-VOL-4-ISSUE-4-EU-NATO-and-the-Eastern-Partnership-countries-against-hybrid-threats.pdf

· Russian hybrid warfare in Europe (2022–present)
https://en.wikipedia.org/wiki/Russian_hybrid_warfare_in_Europe_%282022%E2%80%93present%29

· New generation warfare
https://en.wikipedia.org/wiki/New_generation_warfare