Kremlin, Ukrayna'nın petrol rafinerilerine yönelik saldırılarının bedelini ilk kez açıkladı. 2,3 trilyon rublelik rakam ürkütücü görünüyor, ancak asıl fatura, yani yanan depolar, yolda kalan tırlar ve elektriği kesilen Yandex bulutu, henüz kesilmeye devam ediyor.
1 Ekim 2026'da Valday Kulübü'nün genel oturumundaki konuşmasının ardından soruları yanıtlayan Vladimir Putin, Rus yönetiminin Şubat 2022'den bu yana kaçındığı bir şeyi yaptı ve bedeli açıkladı. Rusya Devlet Başkanı, "Rafinerileri vurmaya başladılar ve amaçlarının ekonomimize zarar vermek olduğunu açıkça ilan ettiler. Bu amaca kısmen ulaştılar, çünkü bizim tahminlerimize göre gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 1'ini kaybettik" dedi.
Yüzde bir, yuvarlama payı gibi geliyor kulağa. Maliye Bakanlığı'nın 2026 için öngördüğü 232 trilyon rublelik nominal gayrisafi yurt içi hasıla dikkate alındığında bu, yaklaşık 2,32 trilyon ruble demek. Bu tutar, Ulusal Refah Fonu'nun likit kısmının yarısından fazlasına ve rekor düzeydeki bütçe açığının neredeyse üçte birine denk geliyor. Putin ne dönemi ne de hesaplama yöntemini belirtti.
Bir hafta sonra Ukrayna'nın insansız hava araçları dört gün içinde Yandex'in üç veri merkezini devre dışı bıraktı. Sonuncusunun yandığı günün akşamı ABD Başkanı Donald Trump bir "enerji ateşkesi" ilan etti; Kiev'in tepkisine bakılırsa taraflar bundan onun paylaşımıyla haberdar oldu. Arka cephedeki savaş artık askeri bülten türünden muhasebe türüne tamamen geçti ve bu muhasebede Moskova'nın önüne, hiçbir bütçe yasasında yer almayan kalemler çıktı.
Valday'daki itiraf: Putin ne söyledi, neyi söylemedi
Bütçeden başlayalım, çünkü bütün çizgiler orada kesişiyor. 28 Eylül'de Maliye Bakanlığı, 2026 federal bütçe açığı tahminini 7,3 trilyon rubleye, yani gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,2'sine yükseltti. 2025 sonbaharında kabul edilen yasa 3,8 trilyon ruble ve yüzde 1,6 öngörüyordu. Arada iki kat fark var. Anton Siluanov'un bakanlığı bu farkı iki yoldan kapatmayı planlıyor: Ulusal Refah Fonu'ndan 459 milyar ruble, yani likit kısmın yaklaşık yüzde 11'ini harcamak ve net borçlanmayı 1 trilyon ruble artırarak 5 trilyona çıkarmak. Karşılaştırma için: 2021'de fonun likit kısmı rekor düzeyde 8,66 trilyon rubleye ulaşmıştı, 1 Eylül 2026 itibarıyla bundan geriye yaklaşık 4 trilyon kalmıştı.
Bu tablo karşısında Putin'in 2,32 trilyon rublesi artık bir hata payı değil, kimsenin onaylamadığı eksiksiz bir harcama kalemi gibi görünüyor. İlk yarıyılda ekonomik büyüme yalnızca yüzde 0,6 oldu. Putin'e inanılırsa, kaybedilen yüzde bir, ekonominin yarıyıllık büyümesinin tamamından daha büyük.
Rakamı ayrıştırmaya çalışalım. Mevcut verilere göre 2026'nın ilk yarısında Rus rafinerilerine yaklaşık 50 başarılı saldırı gerçekleştirildi, temmuz-eylül döneminde de aşağı yukarı aynı sayıda. Ağustos, savaşın rekor ayı oldu: petrol rafinerisi altyapısına en az 22 saldırı. Putin'in yüzde birini bu yıla mal edersek, ortalama bir başarılı saldırının Rus ekonomisine maliyeti yaklaşık 23 milyar ruble ediyor. Bu, Kremlin'in sözlerinin yorumuna dayanan kaba bir tahmin, ancak büyüklük mertebesini ortaya koyuyor.
Putin neden bir rakam açıklama ihtiyacı duydu? Yanıt aynı cevabın içinde yatıyor. Devlet başkanı rakamı "sivil hedeflere saldırılar" çerçevesine yerleştirdi ve hemen ardından Rusya'nın misilleme saldırıları sonucunda Ukrayna'nın "artık metalurji sanayisinin kalmadığını" söyledi. Karşımızda klasik bir hasar simetrisi var: başkasına verilen zararı gerekçelendirmek için kendi kayıplarını kabul etmek. Aynı gün Putin, Rusya'nın Ukrayna gemilerine yönelik saldırılarını durdurması karşılığında Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırıları durdurması önerilerini "saçma" diye niteledi. Mantık açıkça dile getirildi: saldırılar dursa bile yaptırımlar dizel ihracatını artırmaya izin vermeyecek, Ukrayna deniz taşımacılığına yönelik baskı ise Kiev için hassas bir nokta.
Ben bu sözleri salondakilerden daha dikkatli okurdum. Moskova, Ukrayna limanlarına karşı elindeki kaldıracı kendi fabrikaları için bir onarım fırsatından daha değerli bulduğunu ima etti. Böyle bir takas, karşı taraftan daha uzun dayanabileceğine inananlar tarafından yapılır.
Kule başına 19 milyar: Rus rafinerisi neden öylece tamir edilemiyor
Petrol rafinerisi, Rus maliye sisteminde paradoksal bir yere sahip. Bütçe gelirlerinin asıl kaynağı benzin değil, ham petroldür. Rafineriler petrol ve gaz dışı gelir sağlar, sönümleyici mekanizma ve ters özel tüketim vergisi yoluyla ise zaman zaman federal fonlardan pay alırlar. Bir rafineri durduğunda petrol ihracata gider, bütçe o an ters özel tüketim vergisinden tasarruf bile edebilir; darbenin asıl yükünü ise işletme sahibi, yakıt tüketicileri ve tüm aracılar zinciri üstlenir. Bu nedenle saldırıların gerçek bedeli Hazine raporlarında değil, onarımlarda, duruşlarda ve akaryakıt istasyonlarında aranmalı.
Onarımın ne kadar tuttuğunu Enerji Bakanlığı yayımlamıyor. Ancak bakanlık, kendi hesabını dolaylı yoldan da olsa ortaya koydu. 2011-2018 yılları arasında Rusya'da 95 ikincil işleme ünitesi yenilenerek devreye alındı ve yatırımlar 1,6 trilyon ruble oldu; bu, ünite başına 17 milyar rubleden az demek. 2019'dan 2026'ya kadar planlanan 40 üniteden yalnızca 27'si devreye alındı ve 512 milyar ruble harcandı. Bu da ünite başına neredeyse 19 milyar ruble ediyor. İki dönemin rakamları birbirini doğruluyor ve yaptırımların etkisi de dahil olmak üzere maliyet artışını kayıt altına alıyor.
Enerji Bakanlığı Petrol ve Gaz Kompleksi Dairesi Başkanı Anton Rubtsov, zamanında modernizasyon projelerinin ilk aşamalarında yabancı teknolojilerin baskın olduğunu kabul etmişti. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yerli ikame düzenlemeye çalıştı, ancak bakanlığın değerlendirmesine göre sektör hâlâ Asyalı tedarikçilere yöneliyor. Bürokrasi dilinden tercüme edersek: Rus petrol rafinericiliği Batı ekipmanı üzerine kurulmuş, ama onu Çin ekipmanıyla tamir etmek zorunda kalıyorlar.
Şirket düzeyinde de referans noktaları mevcut. 2023'te Gazprom Neft, Omsk'ta 66 milyar rubleyi aşan bir maliyetle yeni bir birincil işleme kompleksi devreye aldı. Bu kompleks önceki kuşaktan altı ünitenin yerini aldı, yani bir ünitenin yenilenmesi yaklaşık 11 milyar rubleye mal oldu. Batılı sektör analistleri daha 2024'te tek bir insansız hava aracı saldırısının verdiği zararı birkaç milyon ile birkaç on milyon dolar arasında tahmin ediyordu. O dönemde saldırılar noktasaldı. 2026'da insansız hava araçları belirli üniteleri seçmeyi öğrendi ve tekrarlanan saldırıların ardından rafineriler artık büyük onarıma ihtiyaç duyuyor.
Büyük onarım en az altı ay sürüyor. Ünitenin ihtisas enstitüsünde projelendirilmesi, onaylanması, üretilmesi ve monte edilmesi gerekiyor. Yangından sonra buna inceleme, yanmış yapıların sökülmesi ve hasarın giderilmesi ekleniyor. İthal ekipmanla süreler daha da uzuyor, bazı kalemler ise hiç temin edilemiyor.
Kapotnya seçim günü yanıyor: Ülkenin en pahalı onarımının anatomisi
Gazprom Neft'in Kapotnya'daki Moskova Rafinerisi, tüm kampanyanın sembolü. Yıllık yaklaşık 11 milyon ton kapasiteli rafineri, başkentin sınırları içinde, konut mahallelerinin yanı başında bulunuyor. Sektör tahminlerine göre Moskova'da tüketilen yakıtın yaklaşık yüzde 40'ını, Moskova Oblastı'ndaki benzin ve jet yakıtının ise yaklaşık yüzde 70'ini karşılıyor.
16 Haziran 2026'da bir saldırı, rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 53'ünü oluşturan AVT-6 birincil işleme ünitesini devre dışı bıraktı. 18 Haziran'da insansız hava araçları kalan yüzde 47'lik kapasiteye sahip Avro+ kombine ünitesini vurdu. Rafineri tüm kapasitesini kaybetti, başkentin ve oblastın akaryakıt istasyonlarında kuyruklar oluştu. 20 Eylül gecesi ise mayıs ortasından bu yana en az dördüncü saldırı gerçekleşti.
Tarih tesadüfen seçilmemişti. 20 Eylül'de Devlet Duması seçimlerinde üç gün süren oylama sona eriyordu. Rusya Savunma Bakanlığı, gece boyunca ülke bölgeleri, Kırım ve Karadeniz üzerinde 1.110 Ukrayna insansız hava aracının düşürüldüğünü, Moskova Oblastı Valisi Andrey Vorobyov ise bunların 249'unun oblastın 17 ilçesi üzerinde düşürüldüğünü açıkladı. Saldırı, rafineriye proses buharı sağlayan 22 numaralı Termik Santrali de vurdu. Birincil işleme tamamen durduruldu ve 21 Eylül'den itibaren Moskova Rafinerisi'nin ürünleri Sankt Peterburg Uluslararası Emtia ve Hammadde Borsası'nda satışa sunulmadı.
Hasar gören Avro+ kompleksi, 2020'de modernizasyonun vitrini olarak devreye alınmıştı. Yatırım tutarı 98 milyar ruble, kapasitesi yıllık 6 milyon ton petroldü. Kompleks beş teknolojik bloktan oluşuyor: ELOU-AVT-6 birincil işleme ünitesi, benzin reformingi, izomerik parafin giderme bloğuyla birlikte dizel yakıt hidrojenle arıtma ünitesi, gaz fraksiyonlama ve amin rejenerasyonu.
Bir ELOU-AVT-6 satın almak mümkün değil. Bu tür tesisler raftan alınan bir ürün gibi satılmaz, belirli bir rafineri için özel proje üzerine inşa edilir. Kamuya açık referans noktaları farklı yıllara ve ülkelere dağılmış durumda. Rusya'da 2012'de yeni bir ELOU-AVT-6'nın maliyeti 8,3 milyar ruble olarak tahmin ediliyordu. 2017'de ise üç kat daha düşük kapasiteli ünitelerin inşası için yapılan sözleşmeler 14 milyar ruble değerindeydi.
Bakü'de bu hesap hiç de yabancı değil. Daha 2018'de Haydar Aliyev Bakü Rafinerisi'nde, Moskova'dakinden üç kat küçük olan mevcut ELOU-AVT ünitesinin sökülmesi ve yenisinin kurulması 75-80 milyon dolara, yani o günkü kurla 6-7 milyar rubleye mal olmuştu. Fark şu ki Azerbaycan modernizasyonu, yaptırım listeleri ve gri aracılar olmadan, dünya ekipman piyasasına açık erişimle gerçekleştirdi. Moskova bu lükse sahip değil.
Çin katsayısı dört: Enerji Bakanlığı'nın sessiz kaldığı yaptırım zammı
Piyasa aktörlerinden biri onarım maliyetlerindeki artışı "Rusya'nın Çin'e katsayısı dört" diye açıkladı. Çin ekipmanı Rusya'ya teslim edildiğinde fiyat listesindekinin dört katına mal oluyor. Avrupa menşeli kalemler ise Çin üzerinden yalnızca istisnai durumlarda ve sektörde fahiş diye nitelenen fiyatlarla getiriliyor.
Bu katsayının ardında ne olduğu, Çinli yüklenicilerin gerçek projelerinde görülebiliyor. Çin Petrol Mühendislik ve İnşaat Şirketi, 2016-2017'de Cezayir'deki bir rafinerinin atmosferik damıtma ünitesini, nafta hidrojenle arıtma ve yeni bir kontrol odasını da kapsayan anahtar teslim mühendislik, tedarik ve inşaat sözleşmesiyle 408 milyon dolara modernize etti. Kuveyt'teki Al-Zour Rafinerisi'nde atmosferik-vakum damıtma dahil ana üniteleri, İspanyol Tecnicas Reunidas ve Güney Koreli Hanwha ile konsorsiyum halinde Sinopec Mühendislik inşa etti: 2015-2019 dönemine ait anahtar teslim sözleşmenin değeri 4,1 milyar dolar, yani yaklaşık 265 milyar ruble. 2017-2020'de inşa edilen yıllık 10 milyon ton kapasiteli Çin'deki Zhongke Rafinerisi'nin ilk aşaması ise yaklaşık 5,6 milyar dolara, yani yaklaşık 360 milyar rubleye mal oldu.
Kapotnya'da da aynı süreçler bir araya gelmiş durumda: atmosferik-vakum damıtma, dizel ve nafta hidrojenle arıtma, hidrokraking, hidrojen sülfürden kükürt üretimi. Çin fiyatlarını alıp lojistik, gümrük, Rus standartlarına uyarlama ve aracı marjları dikkate alınarak üç ila dörtlük Rus katsayısıyla çarparsak, Moskova Rafinerisi'nin yeniden inşası için alt sınır 25 milyar rubleden az çıkmıyor. Üst sınır ise yarım trilyona uzanıyor. Aralık devasa, ama her iki rakam da Gazprom Neft'in kendi maliyet tahminini yayımlamakta neden acele etmediğini açıklıyor.
Bir emsali hatırlamakta fayda var. 14 Eylül 2019'da Saudi Aramco'nun Abkayk ve Hurays'taki tesislerine insansız hava araçları ve seyir füzeleriyle düzenlenen saldırı, günlük yaklaşık 5,7 milyon varillik üretimi, yani krallığın üretiminin yaklaşık yarısını devre dışı bıraktı. Daha eylül sonunda şirket üretimin yeniden sağlandığını açıkladı. Suudiler, gezegendeki her tedarikçiye açık erişimle ve dipsiz bir kesenin desteğiyle onarım yaptı. Rusya ise aracılar üzerinden, dört kat tarifeyle ve bir önceki onarım bitmeden gelen yeni saldırılar altında tamir ediyor.
İstatistik kör oldu, ama tırlar yalan söylemez
Yakıt piyasası üzerindeki etkileri doğrudan değerlendirmek mümkün değil. Rosstat, 29 Mayıs 2024'ten bu yana benzin ve dizel üretimine ilişkin veri yayımlamıyor. İstatistiği kapatan devlet, kendi kurumları da dahil olmak üzere herkesi tahmin yürütmeye mahkûm etti.
Üstelik bu tahminler birbirinden ayrışıyor. Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Genelkurmayı temmuz başında Rus kapasitesinin yüzde 42,74'ünün devre dışı bırakıldığını söylüyordu. Temmuz sonu itibarıyla Batılı tahminler, nominal olarak devre dışı kalan kapasite (yaklaşık yüzde 45) ile fiilen atıl duran kapasiteyi (yüzde 30'dan fazla) birbirinden ayırıyordu. Rusya Sanayiciler ve Girişimciler Birliği Başkanı Aleksandr Şohin kayıpları yüzde 25-30 olarak açıkladı. Sektördeki uzlaşı, rafineri işleme hacmini 2024-2025'teki günlük 5,3-5,5 milyon varil yerine günlük 3,8-4,2 milyon varil, yani yüzde 20-25 daha düşük seviyede görüyor. Uluslararası Enerji Ajansı eylülde önümüzdeki 18 ay için temel tahminini yaklaşık günlük 4 milyon varile indirdi. Ukrayna'nın rakamı elbette propaganda kaygılarıyla şişirilmiş, Şohin'in Rus tahmini ise tersine temkinli; ancak her ikisi de esas noktada buluşuyor: ülke rafineri kapasitesinin dörtte biri ile üçte biri arasında bir kısmını kaybetti.
Kaybedilen işleme hacmi, kaybedilen tüketime henüz eşit değil. Açığın bir kısmı stoklar, ithalat, akışların yeniden dağıtılması ve ayakta kalan rafinerilerin daha fazla yüklenmesiyle kapatılıyor. Putin temmuzda açığı kritik olmadığını belirterek kabul etmiş ve petrol ürünleri üretiminin küçük ve orta ölçekli işletmeler eliyle daha hızlı geliştirilmesi talimatını vermişti. Talimat kendini ele veriyor: en büyük rafineriler yanarken yönetimin aklına mini rafineriler geliyor.
Benim gibi Sovyetler Birliği'nin son dönem ekonomisini görmüş olanlar bu refleksi tanır. İstatistik rahatsız edici hale geldiğinde kapatılır ve gerçeklik dolaylı göstergelerle ölçülmeye başlanır: kuyrukların uzunluğuyla, boş raflarla, sürücülerin sohbetleriyle.
Bağımsız modellerden biri krizin derinliğini, trafik yoğunluğuyla bağlantılı trafik kazası istatistikleri üzerinden sınıyor. Temmuz 2026'da kaza sayısı beklenen seviyenin yüzde 7,9 altında kaldı, ağustosa ait ön verilere göre ise yüzde 12,4 altında. Sapma özellikle yerleşim yerleri dışında, yani karayollarında belirgin. Sonradan yapılacak düzeltmeleri de hesaba katan modelin yazarı, ağustostaki benzin tüketimindeki düşüşü yüzde 7,5-10 olarak tahmin etti.
İkinci gösterge daha güvenilir. İgor Rotenberg'e ait bir yapının sahibi olduğu Platon sistemi, federal karayollarında 12 tondan ağır kamyonlardan kilometre başına ücret alıyor. Sistem 15 Kasım 2015'ten beri faaliyette ve raporlarını her ayın 15'inde yayımlıyor. Operatörün raporlarından, tarifeye göre düzeltme yapılarak aylık ödemeler yeniden hesaplanabiliyor: tarife 2025'te kilometre başına 3,34 ruble iken 2026'da 5,19 rubleye çıktı. Hesaplamaya göre 15 Ağustos-15 Eylül 2026 döneminde ağır kamyonlar, bir yıl önceki 2,4 milyar kilometreye karşılık yaklaşık 1,93 milyar şartlı kilometre için ödeme yaptı. Düşüş yaklaşık yüzde 20.
Tek bir ay eğilim sayılmaz ve ben bunun üzerine kapsamlı sonuçlar inşa etmezdim. Gerçek düşüş bunun yarısı kadar olsa ve her beş tırdan biri değil de her on tırdan biri dursa bile, dokuz saat dilimine yayılan ve karayolu lojistiğine dayanan bir ülke için bu, taşınan, üretilen ve satılan her şeye yönelik hissedilir bir darbedir. Fiyatlar da aynı şeyi söylüyor. Rosstat verilerine göre benzin ocak-ağustos döneminde 2025'in aynı dönemine kıyasla yüzde 16,5, ağustosta ise yıllık bazda yüzde 25 pahalandı.
Metrekare başına 444 bin ruble: Pazar yeri ekonomisi nasıl yanıyor
Perakende ticaret, 2025'te Rusya'ya 61 trilyon ruble ciro sağladı. Ekonominin çekirdeği sayılmaz, ancak toplumsal açıdan akaryakıt istasyonlarındaki benzin kadar hassastır. Güvenlik Konseyi Sekreter Yardımcısı Aleksandr Maslennikov, Wildberries depolarına yönelik saldırıların etkisini "çok sınırlı" ve "sembolik nitelikte" diye tanımladı, ancak yerel kayıpları ve küçük işletmelerin uğradığı zararı kabul etti.
Bu sembolizme ruble cinsinden bakalım. Elektrostal (250 bin metrekare) ve Kotovsk'taki (108 bin metrekare) depolara yönelik saldırıların ardından piyasa aktörleri lojistik komplekslerin yeniden inşa maliyetini 20 milyar ile 35,8 milyar ruble arasında tahmin etti. Aralık, metrekare başına 60 ile 100 bin ruble arasında değişen inşaat maliyetinden kaynaklanıyor. Ortalama olan 80 bin, gelecekteki saldırılar için çalışma referansı olarak kullanılabilir.
Yanan malları hesaplamak daha zor, ama mümkün. Elektrostal ve Kotovsk'ta bunlar 360 bin metrekare için 150-170 milyar ruble, yani metrekare başına yaklaşık 444 bin ruble olarak tahmin edildi. Krasnodar (150 bin metrekare) ve Nevinnomıssk'taki (100 bin metrekare) depolara yönelik saldırıların ardından mal kayıpları 100-120 milyar ruble, yani metrekare başına yaklaşık 440 bin ruble olarak hesaplandı. Birbirinden bağımsız iki depo çiftinin neredeyse aynı rakamı vermesi, rakamın güvenilirliğine dair Güvenlik Konseyi'nin herhangi bir açıklamasından daha fazlasını söylüyor.
Asıl zarar yanmıyor. Bir dağıtım merkezinin durduğu her gün on binlerce satıcıyı gelirden yoksun bırakıyor, saldırı sonrasında malların serbest bırakılması haftalar sürüyor, krediler ise faiz işletmeye devam ediyor. Stokunu kaybeden satıcı işletme sermayesini de kaybediyor: ticarete dönebilmek için malı yeniden satın alması gerekiyor. Pek çoğunun yedek kaynağı yok; bunlar ya kayıt dışına geçiyor ya da kapanıyor.
Mahkemeler bunu şimdiden kayıt altına alıyor. Tahkim mahkemeleri kayıtlarına göre 15 Temmuz-15 Eylül 2026 döneminde Wildberries, bir önceki yıla göre yüzde 53,6 artışla 599 yeni davada davalı oldu. Ozon'un ana tüzel kişiliği hakkında ise geçen yılın iki katından fazla, 236 yeni dava birikti.
Maliye Bakanlığı için bu, vergi matrahında doğrudan kayıp anlamına geliyor. Satıcıların elde edemediği gelir 445-508 milyar ruble ise bütçenin tek seferlik kayıpları 13-30 milyar ruble aralığında. Alt sınır yüzde 15 kâr marjıyla kurumlar vergisini, üst sınır ise tüm gelir üzerinden alınan yüzde 6'lık basitleştirilmiş usul vergisini yansıtıyor. Piyasada çok daha karamsar rakamlar da dolaşıyor: satıcıların çekilmesi nedeniyle Wildberries'in cirosunun dörtte bir oranında azaldığı söyleniyor. Şirketin 6,1 trilyon rublelik yıllık cirosu düşünüldüğünde bu, 1,5 trilyon ruble kayıp gelir ve 1 Ocak 2026'dan bu yana geçerli olan yüzde 22'lik oran üzerinden yalnızca katma değer vergisi olarak yaklaşık 330 milyar ruble demek. Bu tahmine şüpheyle yaklaşıyorum: finansal tablolarla doğrulanmamış ve büyük olasılıkla saldırıların etkisini talepteki genel soğumayla karıştırıyor. Vergi Politikası Merkezi ile Rusya Bilimler Akademisi Ulusal Ekonomik Tahmin Enstitüsü'nün akademik değerlendirmesi bile, pazar yerlerinin işleyişindeki özellikler nedeniyle bütçenin 2026'da bunlardan 440-690 milyar ruble daha az gelir elde edebileceğini söylüyor. Saldırılar bu eğilimi yalnızca hızlandırıyor.
Uzun vadeli etki, tek seferlik etkiden daha tehlikeli. Yaklaşık 610 milyar ruble ciro yaratan aktif satıcıların yalnızca yüzde 10'unun bile çekilmesi, yılda 35-50 milyar ruble vergi ve 7-10 milyar ruble sosyal sigorta primi açığına yol açacak. Yüzde 5'i çekilirse kayıplar yarı yarıya azalır, yüzde 20'si çekilirse iki katına çıkar.
Bu arada enflasyon da hızlanıyor. Saldırıların ardından pazar yerlerindeki fiyatlar birkaç gün içinde yüzde 10-30 arttı. 2026'nın ilk yarısında işletmelere yapılan sigorta ödemeleri üçte bir oranında yükseldi. Terör sigortasında hasar-prim oranı yüzde 100'ü aştı; sigortacılar sorumluluk limitlerini kısıyor, risklerin bir kısmını ise hiç teminat altına almıyor. Energogarant'tan yapılan değerlendirmeye göre dört yılda terör ve sabotaj sigortası tarifeleri on kat arttı. Sigorta priminin her rublesi er ya da geç etikete yansıyor. İş dünyası ise bu arada yatırım planlarını erteliyor ve mantığı anlaşılır: yeni bir üretim tesisi, birkaç on bin dolarlık tek bir insansız hava aracıyla yanıp gidebilir.
Bulutun çöktüğü hafta
8 Ekim gecesi insansız hava araçları Ryazan Oblastı'nın Sasovo kentindeki Yandex veri merkezine saldırdı. 2012'de inşa edilip 2014'te hizmete giren tesis, Ukrayna tarafının savunma sanayisiyle ilişkilendirdiği Sasta takım tezgâhı fabrikasının arazisinde yer alıyor. Yangın altyapının bir kısmını etkiledi, faaliyet tamamen durduruldu. Yandex hisseleri o sabah Moskova Borsası'nda yüzde 3'ten fazla değer kaybediyordu. 9 Ekim'de insansız hava araçları, Kaluga'daki Grabtsevo sanayi parkında bulunan, 63 megavat için tasarlanmış ve şirketin en güçlü tesisi kabul edilen veri merkezinin birkaç modülüne hasar verdi. 10 Ekim'de Yandex kullanıcı belgelerinin yeni sürümünü yayımlayarak insansız hava aracı saldırılarını mücbir sebepler listesine ekledi. Birkaç saat sonra, 11 Ekim gecesi, Vladimir'in Energetik mahallesindeki veri merkezi alev aldı.
Mücbir sebep ayrıntısı çok şey anlatıyor. Ülkenin en büyük teknoloji şirketi, insansız hava aracı saldırılarının kendisi için olağan bir risk haline geldiğini, devlet bunu siyasi olarak kabul etmeden önce hukuken kabul etti.
Saldırıya uğrayan üç merkezde, şirketin toplam 50,36 petaflops işlem gücüne sahip üç süper bilgisayarının tamamı bulunuyordu. Lyapunov ve en güçlüsü olan Çervonenkis Sasovo'da, Galuşkin ise Vladimir'deydi. Yandex, "Sasovo'daki veri merkezinin ekipmanının onarılabileceğini şimdilik teyit edemiyoruz" açıklamasını yaptı. Başka bir açıklamada şirket, onarım sürelerini belirtmenin şu an için çok zor olduğunu kabul etti. Süper bilgisayarların yok olduğuna dair güvenilir bir teyit yok, aksini gösteren kanıt da yok. Hasar görmüşlerse, bu makinelerin eğitiminde kullanıldığı YandexGPT'nin geliştirilmesi darbe alacak.
Süper bilgisayarlar, Rusya'ya tedariki ihracat kontrolleriyle yasaklanan Amerikan Nvidia çipleriyle çalışıyordu. Dolayısıyla onarım, aynı Çin katsayısıyla ve altı aya varan sürelerle gri düzenekler üzerinden yürüyecek. Sasovo'daki merkezin inşası 2011'de 6 milyar rubleye, on yıl sonraki yenilenmesi ise 700 milyon rubleye daha mal olmuştu. Vladimir'deki merkeze yapılan yatırımın yaklaşık 9 milyar ruble olduğu tahmin ediliyordu. Şirket işlem kapasitelerinin kendi maliyetini açıklamıyor ve kayıpların boyutu resmi olarak hesaplanmış değil.
Donanımdan daha önemlisi zincirleme etki. 11 Ekim'deki saldırının ardından Yandex Bulut platformu, ru-central1-a ve ru-central1-b barındırma bölgelerinin aynı anda erişilemez hale gelmesi nedeniyle acil durum moduna geçti; şirket kalan kaynak yapılandırmasını istikrarsız olarak nitelendirdi. Mevcut verilere göre kesintiler en az altı ülkeyi etkiledi. Rusya Veteriner ve Bitki Sağlığı Denetim Servisi, Moskova saatiyle 06.00'dan itibaren veteriner denetimi ve tarım ilaçlarının izlenebilirliğinden sorumlu iki federal bilgi sistemini, VetİS ve Saturn'u acil durum moduna aldı. T-Bank, Rusya Demiryolları, bilet servisleri, çevrimiçi sinema platformları, eğitim platformları, Magnit ve Fix Price'ta aksaklıklar kaydedildi. Lojistikçiler, kısa süre önce zorunlu hale getirilen elektronik taşıma irsaliyesinin çalışmadığından yakındı. Piyasa aktörlerinden biri "Böyle birkaç saldırı daha olursa kâğıda geri döneceğiz" dedi. Yandex, etkilenen müşterilerin verilerinin taşınması için Selectel, K2Cloud ve VK Cloud ile acilen anlaşma yaptı.
Haftanın asıl stratejik dersi burada saklı. Rus devletinin son yıllardaki dijitalleşmesi yoğunlaşma ilkesi üzerine kuruldu: kamu sistemleri, bankalar, lojistik ve ticaret birkaç sağlayıcıda toplandı, çünkü bu daha hızlı ve daha ucuzdu. Barış zamanında yoğunlaşma verimlilik demekti. İnsansız hava aracı savaşı onu bir hedef haritasına dönüştürdü.
Truth Social'dan gelen ateşkes: Aslında kimin işine yarıyor
Enerji ateşkesi ilk kez gündemde değil. Mart 2025'te Trump ile Putin arasındaki görüşmenin ardından taraflar enerji tesislerine yönelik saldırılara 30 günlük moratoryum konusunda anlaşmış, ay boyunca birbirlerini ihlallerle suçlamış ve nisanda Kremlin anlaşmanın sona erdiğini ilan etmişti. Amerikalılar Şubat 2026'da Abu Dabi'deki müzakerelerde yeniden ateşkes önerdi. Haziran sonunda, Putin'in kendi ifadesine göre, Kiev'in aynı adım karşılığında Rusya'nın iç bölgelerine yönelik saldırıları durdurma önerisini reddetti. 22 Eylül'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu marjında konuyu Trump ile Volodimir Zelenski görüştü.
Trump, Washington'ın motivasyonunu gizlemedi. Saldırıların Amerikan çiftçileri için dizel sorunu yarattığı gerekçesiyle Zelenski'den Rus rafinerilerini vurmamasını istediğini doğruladı. Dünya dizel fiyatlarındaki artışı İran krizinden çok Ukrayna'daki savaşa bağladı. 3 Kasım 2026'da ABD'de ara seçimler yapılacak ve tarım eyaletlerindeki motorin fiyatı Beyaz Saray için Rusya'nın gayrisafi yurt içi hasılasının herhangi bir yüzdesinden daha önemli.
11 Ekim sabahı Zelenski, Rusya Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurursa rafinerilere yönelik saldırıları durdurmaya hazır olduğunu açıkladı. Akşam Trump ateşkesin derhal yürürlüğe girdiğini yazdı ve ekledi: "Bozmayın!" Zelenski, Amerikalı gazetecilerle yaptığı görüşmede anlaşmayı bu paylaşımdan öğrendiğini kabul etti: "Başkan Trump bunu Putin'le kararlaştırdıysa, lütfen ateşkesin ne zaman başlayacağını bize bildirin." Kremlin, Dmitriy Peskov aracılığıyla fikri çok iyi bulduğunu söyledi, ancak hemen ardından rafinerilerin güvenli çalışmasının küresel sorunları çözmeyeceği çekincesini ekledi. Moskova'nın anlatımına göre kendisi için daha önemli olan, tedarike yönelik yaptırımların kaldırılması ve tankerlerin güvenliği.
Kazanç dağılımı açık. Rusya, resmi tavizler vermeden bir onarım fırsatı elde ediyor ve bunu yaptırım gevşemesi karşılığında bir iyi niyet jesti olarak satmaya çalışıyor. Ukrayna, savaşın en etkili ekonomik kaldıracını, üstelik tam kapasiteyle işlemeye başladığı anda kaybetme riskiyle karşı karşıya. Washington seçimler öncesinde ucuz dizel elde ediyor. Kaybeden ise ilk duran ve karşı tarafın yalnızca yeniden mevzilendiğini fark eden taraf oluyor.
Tarih, düşmanın yakıtına karşı yürütülen kampanyaların nasıl sonuçlandığını biliyor. 12 Mayıs 1944'te Amerikan bombardıman uçakları Leuna'daki ve diğer merkezlerdeki Alman sentetik yakıt fabrikalarına sistematik saldırılar başlattı. Albert Speer daha sonra anılarında teknik savaşın o gün kaybedildiğini yazdı. Speer'in onarım ekipleri fabrikaları haftalar içinde yeniden ayağa kaldırıyordu, ama yeni baskınlar daha hızlı geliyordu. 2026 Rusyası, 1944 Almanyası değil: Çin gibi bir arka bahçesi, hammaddesi ve devasa bir iç pazarı var. Yine de mekanizma aynı ve savunan taraf için acımasız: onarım saldırıdan daha pahalıya mal oluyor, saldırganın ise onarım bitmeden daha sık gelmesi yetiyor.
Darbe altındaki iki dayanak
Rus ekonomisi iki dayanak üzerinde duruyordu. Hammadde ihracatı bütçeyi besliyor, iç tüketim talep ve istihdam yaratıyordu. Dayanaklardan biri zayıfladığında sistemi diğeri kurtarıyordu: pahalı petrol, hızlı devir hızına sahip perakende ya da tüm yapının hızını sağlayan dijital hizmetler. 2026'nın saldırıları ilk kez aynı anda petrol rafineriliğini, depoları ve bulutu vurdu. 2014'te, 2020'de ve savaşın ilk yıllarında, kimi zaman petrol fiyatlarının kimi zaman tüketim patlamasının istatistikleri yukarı çektiği dönemlerde olduğu gibi bir sektördeki çöküşü başka bir sektörle telafi etmek artık mümkün değil, çünkü darbeler tüm sektörlere aynı anda iniyor.
Putin'in yüzde biri büyük olasılıkla düşük tutulmuş. Pazar yeri depolarını, satıcıların açtığı davaları, sigorta tarifelerini ve çöken bulutu kapsamıyor; üstelik Yandex'in ekim haftasından önce hesaplanmış. Ulusal Refah Fonu erirken ve borçlanma şimdiden 5 trilyona yükselmişken Kremlin'in bu açığı nasıl kapatmayı planladığına dair ne Maliye Bakanlığı ne de Merkez Bankası henüz anlaşılır bir yanıt verdi.
Tahminlerim doğrulanabilir. Moskova Rafinerisi 31 Mart 2027'den önce tasarım kapasitesine ulaşmayacak. Trump'ın ilan ettiği biçimdeki enerji ateşkesi 15 Kasım 2026'yı göremeyecek: bu tarihe kadar taraflar, 2025 baharında olduğu gibi birbirlerini kamuoyu önünde ihlallerle suçlayacak. 2026 yılı sonunda federal bütçenin fiili açığı, Maliye Bakanlığı'nın eylüldeki 7,3 trilyon rublelik tahminini aşacak. Yandex Bulut'un ru-central1-b bölgesi Nisan 2027'den önce eski kapasitesine dönmeyecek.
Bu savaşın en isabetli göstergesi ne Kapotnya'da ne de Sasovo'da olacak. Vladimir yakınlarında M-7 karayolunda bir tırın kabininde duracak: elektronik olanı yüklenmediği için sürücünün yeniden yanında taşıdığı, mavi mühürlü kâğıt bir taşıma irsaliyesi.