...

Sokaklarda yarım milyon insan, iki binin üzerinde gözaltı, yanıp kül olan bir belediye binası ve kontrolü kaybettiğini kabul eden bir içişleri bakanı. Cumhurbaşkanlığı seçimlerine altı ay kala Elysee Sarayı, artık ne huzuru satın alacak parası ne de onu dayatacak polisi kaldığını fark etti.

Limoges Belediye Binası'nın inşaatı 1883'te tamamlandı. Altı yıl boyunca Versay'ın baş mimarlığını yapmış olan Charles-Alfred Leclerc, Paris Belediye Sarayı'nı örnek aldı. Ortaya neo-Rönesans bir cephe, yerel ünlülerin portrelerini taşıyan mozaik madalyonlar, porselen levhalarla süslü bir çeşme ve Léon-Betoulle Meydanı'na hâkim bir çan kulesi çıktı. 17 Ekim 2026 Cumartesi günü çan kulesi ile çatı yanarak binanın içine çöktü. Yangın kasten çıkarılmıştı. Daha 1975'te kısmen tarihi eserler siciline kaydedilen yapı iki dünya savaşını ve işgali atlatmış, fakat hayat pahalılığına karşı düzenlenen bir gösteriyi atlatamamıştı.

Kırk sekiz saat sonra Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, yakıt ve doğal gaz pazarlığı yapmak üzere Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Katar'a uçacaktı. Fransa'nın göbeğinde yanan çan kulesi ile Basra Körfezi üzerindeki cumhurbaşkanlığı uçağı arasındaki mesafeye Fransız krizinin bütün anatomisi sığıyor. Sekiz yıl önce Sarı Yelekliler isyanını çek defteriyle söndüren ülkenin bugün buna bile gücü yetmiyor. Cumhurbaşkanı evdeki yangına petrol peşinde bir seyahatle karşılık veriyor, içişleri bakanı istifa dilekçesi yazıyor. Ana muhalefet adayı ise susuyor ve bekliyor.

Aşkın şehri, yağmanın şehri: cumartesi günü neler yandı

Önce kuru hesapla başlayalım. İçişleri Bakanlığı verilerine göre 17 Ekim'de sokaklara yaklaşık 550 bin kişi çıktı, bunların 110 bini Paris'teydi. Genel Emek Konfederasyonu (CGT) ise 800 bin kişi saydı. Başbakan Sébastien Lecornu'nun gece geç saatlerde açıkladığı ilk bilançolar, 855'i Paris bölgesinde olmak üzere 1200 gözaltından ve yaralanan 150 polis ile jandarmadan söz ediyordu. Pazar günü itibarıyla gözaltı sayısı iki bini, yaralanan güvenlik görevlilerinin sayısı ise altı yüzü aştı.

İki kişi hayatını kaybetti. Emniyet Müdürlüğü'nün açıklamasına göre göstericilerden biri Paris'in kuzeyinde kalp durması sonucu öldü. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez'in verdiği bilgiye göre ise Nantes'ta 22 yaşındaki bir polis memuruna araba çarptı.

Saint-Étienne'de 17 yaşındaki bir genç, bir el bombasının patlaması sonucu elini kaybetti. Soruşturma Ulusal Polis Genel Müfettişliği'ne (IGPN) devredildi. Lyon turizm ofisi ateşe verildi ve kullanılamaz hâle geldi. Marsilya Belediye Binası'nı siyahlar giymiş kişiler işgal ederek duvarları anarşist sloganlarla doldurdu. Bordeaux'da valilik konutu saldırıya uğradı, yerel valilik 55 gözaltı ve 23 yaralı tespit etti. Paris'te olaylar daha sabah saatlerinde başladı. Maskeli yaklaşık yüz kişi, 15. bölgedeki CNews televizyon kanalı ile Europe 1 radyosunun genel merkezini kuşatarak cepheye taş attı ve camları kırdı. Akşam ise kalabalık, 10. bölge belediyesine girdi. İçeride meme kanserine karşı düzenlenen Pembe Ekim yardım etkinliğine katılan yaklaşık yüz kişi mahsur kaldı.

Ticaret ve Dağıtım Federasyonu (FCD) Başkanı ve Carrefour'un patronu Alexandre Bompard, yağmalanan ve tahrip edilen mağaza sayısını 1500 olarak tahmin etti. Ticaret ve sanayi odaları nihai rakamın iki bini aşmasını bekliyor. Ticarete verilen zarar şimdilik "birkaç yüz milyon avro" kalıbıyla ifade ediliyor ve bu kalıp hiçbir netlik kazanmadan bir açıklamadan ötekine taşınıyor. Karşılaştırma için hatırlatalım: 2023 yazında Nahel'in ölümünün ardından patlak veren olaylarda hükümet, 15 bin 600 dosya için sigorta ödemelerini 730 milyon avro olarak hesaplamış, sektör birliği France Assureurs daha sonra bu tahmini 793 milyona çıkarmıştı. İki tahmin arasındaki fark, bugünkü rakamın hangi yöne gideceğini gösteriyor.

Paris Belediye Başkanı Emmanuel Grégoire, "sistematik biçimde boşaltılmış koca sokaklardan" söz etti. Darbe en çok zincir mahalle marketlerine ve cep telefonu bayilerine indi. Yağma seçici, adeta piyasa mantığıyla işleyen bir nitelik taşıyordu.

Marsilya'ya tek bölük: İçişleri Bakanlığı sokağı nasıl kaybetti ve bunu nasıl açıkça itiraf etti

En tehlikeli itiraf 19 Ekim Pazartesi sabahı geldi. Paris eski emniyet müdürü ve iç istihbarat teşkilatı DGSI'ın eski başkanı Laurent Nuñez, yani yumuşaklıkla itham edilmesi zor bir isim, bir radyo yayınında şunu söyledi: "Evet, cumartesi günü bazı büyük şehirlerde kontrolü kaybettik." Ardından istifasını sundu. Macron, "güvenlik güçlerinin kesintisiz komutasının" gerekliliğini gerekçe göstererek istifayı kabul etmedi. Elysee Sarayı aynı açıklamada "öngörü ve istihbarat alanındaki başarısızlıkları" kabul etti ve bakandan yağmacılara karşı "yeni eylem yöntemlerini" "mümkün olan en kısa sürede" devreye sokmasını istedi.

Başarısızlığın boyutu en iyi kronolojide görülüyor. Cumartesi akşamı Nuñez ısrarla "güç konuşlandırmasının yetersiz olmadığını" söylüyordu. Bir buçuk gün sonra ise aynı kişi "mevcut güçlerin konuşlandırılmasında öngörü eksikliğinden" bahsediyordu. Bu iki açıklamanın arasına Marsilya sığdı.

Mart 2026'da ikinci turda yüzde 54,34 oyla yeniden seçilen Marsilya Belediye Başkanı Benoît Payan, 17 Ekim sabahı ülkenin ikinci büyük şehrine Cumhuriyet Güvenlik Kuvvetleri'nden (CRS) yalnızca bir bölük, yani yaklaşık 80 kişi düştüğünü anlattı. Payan'ın hatırlattığına göre Marsilya yüzölçümü bakımından Lyon'un beş, Paris'in ise iki buçuk katı büyüklüğünde. Belediye başkanı takviye kuvveti bizzat telefonla cumhurbaşkanından, başbakandan ve içişleri bakanından dilenmek zorunda kaldı. Payan pazar günü düzenlediği basın toplantısında "Asayişin böyle sağlandığını hiç görmedim" dedi ve devletten zararın "son kuruşuna kadar" tazmin edilmesini talep etti. Paris, Marsilya ve Lyon belediye başkanları Grégoire, Payan ve Grégory Doucet'nin ortak açıklaması, bunun bir daha yaşanamayacağı ve yaşanmaması gerektiği cümlesiyle sona eriyordu.

Pazar günü boyunca Fransız sosyal medyasında dolaşan komplo teorisi de buradan doğdu: Güya polis, ülkeye ders vermek için sokaklardan bilerek çekilmişti. Bu iddianın hiçbir kanıtı yok. Ancak beslendiği bir zemin var. Polis önceki dört haftayı liselilerle çatışarak geçirmiş, yorgunluk, şikâyet ve video kayıtları biriktirmişti. Belirleyici günde ise ülke geneline ince ince dağılmış hâldeydi. Bu çatışmaların boyutuna ilişkin tahminler birbirinden kökten ayrılıyor. Bazı kaynaklar İçişleri Bakanlığı'na dayanarak lise protestolarının başından bu yana 625 gözaltından söz ederken, insan hakları savunucuları aynı bakanlık verilerinden yola çıkarak yalnızca 21 Eylül ile 2 Ekim arasında beş binden fazla gözaltı saydı. Gençlik örgütlerinin hesaplarına göre 4400'den fazla reşit olmayan gözaltına alındı, 215 öğrenci yaralandı. Güvenlik güçleri cumartesiden çok önce gençlerin öfkesinin baş hedefi hâline gelmişti. Sokaklarda gerçekten beklendikleri gün ise sayıları fazlasıyla yetersiz kaldı.

Créteil'deki lise: her şeyin başladığı yer

Bu isyanın kesin bir adresi var: Paris'in banliyösü Créteil'deki, yaklaşık 1500 öğrencisi bulunan Antoine de Saint-Exupéry Lisesi. 17 Eylül'de buradaki öğretmenler, bazı kadrolar düpedüz doldurulmadığı için greve gitti. 21 Eylül'den itibaren liseliler okulun girişlerini kapatmaya başladı. Bir hafta içinde abluka eylemleri Paris bölgesine, ardından bütün ülkeye yayıldı, sonra da Belçika, İtalya, Yunanistan ve Arnavutluk'a sıçradı.

Şikâyetlerin listesi sıradan geliyor ve tam da bu yüzden yıkıcı. Köhne binalar. Hastalandığında yerine kimsenin gelmediği öğretmenler. Aşırı yüklü ders programları. Okul binaları artık olağan hâle gelen sıcaklara göre tasarlanmadığı için eylülde termometrenin 39-40 dereceye çıktığı sınıflar. Gençlerin stres üreten karanlık bir makine olarak gördüğü üniversite yerleştirme platformu Parcoursup.

Bu listenin arkasında bir bütçe mantığı yatıyor. Hükümet 2026-2027 eğitim-öğretim yılı için, 1891'i ilkokullarda ve 1365'i ortaokul ve liselerde olmak üzere 3256 öğretmen kadrosunun kaldırılmasını planlamıştı. Sendika baskısıyla bazı kadrolar korunabildi, ancak kesintilerin yaklaşık yüzde 90'ı yürürlükte kaldı. İktidar buna karşılık eğitim harcamalarının 2019'dan bu yana reel olarak yaklaşık yüzde 5 arttığını ve gelecek yıl 1,2 milyar avroluk ek kaynak ayrılacağını hatırlatıyor. Öte yandan mevcut bilgilere göre 2027 için yaklaşık 1600 kalıcı öğretmen kadrosunun daha kaldırılması öngörülüyor, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin neredeyse üçte biri ise emekli maaşlarına gidiyor. Créteil'deki genç bu tabloları okumuyor. O, boş fizik laboratuvarını görüyor.

Milli Eğitim Bakanı Édouard Geffray 2 Ekim'de lise öğrenci birliklerinin liderleriyle görüştü. Liderler toplantıdan memnuniyetsiz ayrıldı ve eylemlere devam çağrısı yaptı. Hükümet, Macron'un ifadesiyle 100 binden fazla öneri toplayan bir çevrim içi platform başlattı. Platform, Macronizmin tipik bir ürünü: çözümün yerine prosedür, Büyük Ulusal Tartışma'nın minyatür bir versiyonu. Sekiz yıl önce bu yöntem Sarı Yeleklilere karşı işe yaramıştı. 2026'da ise internetteki her tartışmanın hiçbir sonuca varmadığını çocukluğundan beri bilen bir kuşağa çarptı.

Ekim ortasına gelindiğinde okul gündemi, çok daha patlamaya hazır başka bir gündemle birleşti. Kortejlere eski Sarı Yelekliler, sendikalar, çiftçiler, emekliler ve eylülden beri ülkenin güneyindeki akaryakıt depolarını ablukaya alan balıkçılar katıldı. Hedef hayat pahalılığıydı. Onu körükleyen ise Hürmüz Boğazı'ydı.

Hürmüz faturası: bir litre motorin neden iktidara duyulan güvenden daha pahalı

Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a karşı başlattığı savaş Avrupa'yı akaryakıt istasyonu üzerinden vurdu. Savaştan önce dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu. Tahran'ın boğazı fiilen kapatmasının ardından Brent petrolünün varili martta 110 doları aştı. Ekimde, tankerlere yönelik yeni saldırı dalgasının ardından fiyat yeniden 104-107 dolar bandında seyretti. Sektörel izleme kuruluşlarının verilerine göre 28 Eylül ile 4 Ekim arasında boğazda on tanker vuruldu.

Fransız sürücü için bütün bunlar somut bir rakama dönüştü. Eylülde motorin litre başına 2,41 avroyla tüm zamanların rekorunu kırdı. 5 Ekim itibarıyla ortalama fiyat, Avrupa Birliği ortalaması olan 2,149 avroya karşılık 2,355 avroydu. Bir yıl önce litresi yaklaşık 1,55 avroydu, yani artış yüzde 50'yi geçti. Bir depo dolusu yakıt, ortalama net aylık maaşın yüzde 4,4'ünü yutuyor. Arabasız ne işe ne de doktora gidilebilen kırsal ve banliyö Fransası için bu rakamlar her gün yaşanan bir aşağılanma anlamına geliyor.

Lecornu hükümeti 12 Ekim'de stratejik rezervlerden 10 milyon varil motorinin maliyet fiyatına satılacağını açıkladı. Stoklar savaştan önce alınmıştı ve litre başına maliyetleri 28 avro sent. Vaat edilen indirim 1 Kasım'dan itibaren litre başına 12 ila 18 sent, yani depo başına yaklaşık on avro. Macron 18 Ekim'deki konuşmasında buna akaryakıt şirketleriyle yapılan anlaşmaları ve Körfez turunu ekledi.

İlk fay hattı burada geçiyor. Macron, Fransa'nın savaşa katılmadığı hâlde bedelini ödediğini söylerken haklı. Ancak seçmen, sonuçların faturasını her gün öderken nedenleri ayırt etmek zorunda değil. Fransız vatandaşı sekiz yılda tek bir şey öğrendi: Macron döneminde akaryakıt isyan sebebine dönüşüyor. 2018'de bu sebep motorine getirilen çevre vergisiydi. Bugün bu rolü başkasının savaşı üstlenmiş durumda. 1 Kasım'dan itibaren uygulanacak indirim, bir ay ve iki bin kırık vitrin kadar gecikmiş bir jest gibi duruyor.

Kasa kapandı: Macron'un sessizliği satın alacak parası kalmadı

10 Aralık 2018'de Macron bir televizyon konuşmasıyla Sarı Yeleklilere yaklaşık 10 milyar avro dağıtmıştı: asgari ücretlilere 100 avroluk artış, fazla mesainin vergiden muaf tutulması, emeklilerin büyük çoğunluğu için sosyal katkı payı artışının iptali. Protesto hemen sona ermemiş, ama kitleselliğini yitirmişti. O zaman sokağı parayla yatıştırmanın klasik Fransız yolu işe yaramıştı ve devletin bu parası henüz vardı.

Ekim 2026'da bu para yok. 1 Ekim'de Bakanlar Kurulu'na sunulan 2027 bütçe tasarısı bir itirafla açılıyor: Azalması gereken bütçe açığı 2026'da GSYH'nin yüzde 5,1'inden yüzde 5,4'üne yükselecek. Açığı 2027'de yüzde 5'e indirmek için hükümet, 43 milyarı yeni tedbirlerden gelmek üzere 54 milyar avroluk bir "çaba" öneriyor. Kamu borcu buna rağmen GSYH'nin yüzde 119,3'ünden yüzde 121,7'sine çıkacak. Borç servisinin maliyeti bir yılda 10 milyar avro artacak. Lecornu'nun bizzat söylediğine göre tasarruf olmasaydı 2027 açığı yüzde 6,5'e yaklaşacaktı.

Hükümet tasarısındaki büyüme tahmini 2027 için yüzde 1. Fransa Merkez Bankası yüzde 0,9, araştırma merkezi OFCE ise yüzde 0,7 öngörüyor. Eylülde yıllık enflasyon yüzde 3'e ulaştı. Karşımızdaki bütçe sokak için değil, tahvil piyasası için yazılmış bir bütçe. Lecornu, Boyun Eğmeyen Fransa'ya bir pazarlık bile önerdi: meclisteki engelleme taktiklerinden vazgeçilmesi karşılığında bütçeyi Anayasa'nın 49.3 maddesiyle zorla geçirmeme sözü. 2026 bütçesi ancak 2 Şubat'ta, dört aylık bir kilitlenme ve iki başarısız gensoru oylamasının ardından kabul edilebilmişti.

Bu yapının içinde her yeni vaat basit bir cep sorusuna takılıyor. Okullar ya da akaryakıt için harcanacak her milyar, yükselen faizle borçlanılarak bulunmak zorunda. Esnafa ödenecek tazminatlar da aynı kalemin üzerine binecek. Sekiz yıl boyunca toplumsal huzuru satın alan devlet, şimdi onu dilenmek zorunda kalıyor. Cumhurbaşkanının konuşmasındaki tını da buradan geliyor: "diyalog", "platformlar" ve "yanıtlar" hakkında çok şey, para hakkında neredeyse hiçbir şey.

Suçlu avı: Mélenchon, aşırı solcular ve kullanışlı bir hedef

Parasız kalan iktidar alışıldık araca, siyasi bir suçlu aramaya sarıldı. Macron 18 Ekim'deki konuşmasında olayların elebaşları olarak "aşırı sol gruplardan gelen ve çok sayıda suçlunun katıldığı isyancıları" gösterdi. Lecornu ise daha cumartesi günü, eylül ortasından bu yana protestoları körüklemekle suçladığı Boyun Eğmeyen Fransa lideri Jean-Luc Mélenchon'a yüklendi: "Bir yandan şiddetin durdurulması çağrısı yapıp öte yandan şiddeti uygulayanlara mazeret bulamazsınız, bu SİZİN siyasi sorumluluğunuzdur."

Paris'teki kortejde bizzat yürüyen Mélenchon, sükûnet çağrısıyla karşılık verdi: Mücadelemizi paylaşanların yağma ve tahribatın arasında işi yok. 75 yaşındaki hatibin tutumu hafta sonu boyunca hükümete ve polise yönelik suçlamalarla gecikmiş sükûnet çağrıları arasında gidip geldi. Seçim vaadi ise son derece somut: benzinin litresine 1,70, motorinin litresine 1,80 avro tavan fiyat. Çevreciler lideri Marine Tondelier, Nuñez'in istifasını talep etti ve karşılığında bakandan, yağmacıları kınayan tek bir söz bile bulamadığı yönünde bir sitem aldı.

"Aşırı sol komplo" tezinin olgusal bir dayanağı var. Şubat 2026'da Lyon'da aşırı sağcı aktivist Quentin Deranque öldürülmüş, Nuñez o zaman sorumluluğu doğrudan aşırı sola yüklemişti. Siyahlar giyinmiş örgütlü gruplar 17 Ekim'de gerçekten de tanıdık bir şemayla hareket ederek belediye binalarına ve valiliklere saldırdı. Sosyal medyada meclisin ve Elysee Sarayı'nın basılması çağrıları yapıldı, neyse ki sonuçsuz kaldılar.

Ancak bu tezin zayıf bir noktası da var. Ateşi kimin yaktığını açıklıyor. Fakat yarım milyon insanın neden sokağa çıktığı ve banliyölerdeki binlerce gencin neden yağmayı protestonun kabul edilebilir bir devamı saydığı konusunda susuyor. 2023 olaylarının ardından İdari Teftiş Genel Müfettişliği ile Adalet Genel Müfettişliği'nin ortak heyeti, hüküm giyenlerin yüzde 8'inden azının Nahel'in ölümünü bir motivasyon olarak en azından andığını, yüzde 36'sının ise kendisini işsiz olarak tanımladığını tespit etmişti. İdeoloji değil, fırsatçılık. 2026'daki tablonun kökten farklı olduğunu düşünmek için şimdilik bir neden yok. Mélenchon alevleri körüklüyor. Ama ateşi o yakmıyor.

Trump, Magyar ve Tahran: yangını kim alkışlıyor

Uluslararası tepki, Fransa içindekinden daha öğretici oldu. 18 Ekim Pazar günü, ABD doğu saatiyle 8.11'de Donald Trump, Truth Social hesabından şu paylaşımı yaptı: "Fransa yanıyor! Bambaşka bir dünyadan gelen, kalpleri nefretle dolu insanların göçü bir zamanların büyük ülkesini yıktı. Sınırları kapatın ve çok geç olmadan kontrolü yeniden sağlayın!" Fransız makamları olaylar ile göç arasında hiçbir bağlantı kurmamıştı, ancak Trump'ın bu tür bağlantılara ihtiyacı yok. İran'la savaşı Fransız akaryakıt istasyonlarındaki fiyatları yükselten Amerikan başkanı, Fransızlara suçluyu başka yerde aramalarını önerdi.

Daha beklenmedik ses Budapeşte'den geldi. Nisan 2026'da ezici bir seçim zaferiyle Viktor Orbán'ın yerini alan merkezci Péter Magyar, "anlamsız tahribat ve haksız şiddetin" ardından herkesin Macaristan'ın neden en sert göç politikasını izlediğini artık anlamış olması gerektiğini yazdı. Polonya Başbakanı Donald Tusk da benzer bir çizgide konuştu. Bu kayma temel bir önem taşıyor: "Fransa göç yüzünden yanıyor" tezi milliyetçi popülistlerin tekelinden çıkıp Avrupa ana akımının diline yerleşti.

Tahran ise daha önce başlamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı daha 6 Ekim'de Fransız büyükelçiyi bakanlığa çağırarak Paris'i göstericilere "zalimce muamele" etmek ve kitlesel insan hakları ihlalleriyle suçlamış, bakanlığın resmî hesapları da ilgili içeriği yaymaya koyulmuştu. Paris de İran büyükelçisini bakanlığa çağırarak karşılık verdi. Fransa Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Pascal Confavreux, yaşananları son bulması gereken "yakışıksız provokasyonlar" olarak nitelendirdi.

Bu satırların yazarı bu tür hikâyelere ilk kez tanıklık etmiyor. Mayıs 2024'te Yeni Kaledonya yanarken Fransız hükümeti Azerbaycan'ı yüksek sesle cumhuriyetin iç işlerine karışmakla suçlamış ve sebeplerin yerel olduğu yerde dış el aramıştı. Şimdi roller değişti. İnsan hakları ve yabancı müdahale konusunda ders vermeye alışkın Paris, bizzat başkalarının bilgi kampanyasının ve başkalarının nasihatlerinin hedefi oldu. Bu durum Tahran'ın nasihatlerini daha doğru kılmıyor. Ancak yıllarca başkaları hakkında not dağıtan Fransız diplomasisi, bu notları alanlardan pek de sempati bekleyemez.

Le Pen'in hiçbir şey yapmasına gerek yok

Cumartesinin asıl kazananı neredeyse hiç yayına çıkmadı. Marine Le Pen iki formülle yetindi. Birincisi: Meşru toplumsal talepler bir kez daha, ülkeyi kaosa sürüklemeye çalışan aşırı sol ve Mélenchon'un milletvekilleri tarafından "rehin alındı". İkincisi: Fransa, demokrasiyi tehdit eden derin bir güven ve otorite krizi yaşıyor. Gerisini Ulusal Birlik'in propagandacıları halletti ve en vahşi görüntüleri, Macron'un on yılının tam bir kaosla sona erdiği sloganı eşliğinde kurguladı.

Anketler onun için neredeyse bulutsuz bir tablo çiziyor. YouGov'un 18 Ekim'de yayımlanan verilerine göre Le Pen ilk turda yüzde 34,1 oy alıyor. Eski başbakan ve merkez sağdaki Ufuklar partisinin lideri Édouard Philippe yüzde 17,6'da, Mélenchon yüzde 14,8'de. 11 Ekim'de Sosyalist ön seçimi kazanan Raphaël Glucksmann ise yüzde 12,3 alıyor. İkinci turda Le Pen, Mélenchon'u 69'a 31 (Elabe, 14-16 Ekim), Glucksmann'ı 55'e 45 (YouGov, 12-15 Ekim), Philippe'i ise 52'ye 48 yeniyor. Farkı birkaç puanda tutabilen tek aday, Macron'un ilk başbakanı. O da seçmene Macronizmden neden sorumlu olmadığını açıklamak zorunda kalacak.

Hukuki engel de zayıfladı. 7 Temmuz 2026'da Paris İstinaf Mahkemesi, Le Pen'i Avrupa Parlamentosu fonlarını zimmetine geçirmekten suçlu buldu ve bir yılı elektronik kelepçeyle olmak üzere üç yıl hapis, 100 bin avro para cezası ve 30 ayı ertelenmiş 45 aylık seçilme yasağına çarptırdı. Mahkeme açıkça "seçmenin seçme özgürlüğüne" atıfta bulundu. Le Pen'in aday olma imkânı korundu, son söz Yargıtay'ın. Fransız hukukçular arasında yaygın kanaat, Yargıtay kararını ne kadar geç verirse yarışın favorisinin adaylığını iptal etmenin o kadar zorlaşacağı yönünde.

Bu durumda Ulusal Birlik ideal bir konumda bulunuyor. Arabaların yandığı her yeni gece, ne bütçeden ne de polisten sorumlu olan ve on yıllardır kendi toprakları üzerindeki kontrolü yitirmiş bir devlet tezini tekrarlayan partinin işine yarıyor. Partinin hiçbir şey önermesine gerek yok. Yanan belediye binasının yanında durmak ve parası olmayan bir ülkede sokaklardaki düzenin arkasında, bir sonraki her cumhurbaşkanının da karşılaşacağı aynı bütçe kısıtlamalarının bulunduğu konusunda susmak yeterli.

1968'in gölgesi: neden artık bir de Gaulle olmayacak

Bugün herkes Mayıs 1968 ile karşılaştırma yapıyor ve bu karşılaştırmanın siyasi bir içeriği var. O dönem öğrenci isyanı ve genel grev ülkeyi felç etmişti. Charles de Gaulle Ulusal Meclis'i feshetmiş, haziran seçimlerinde Gaullistler 487 sandalyeden 293'ünü kazanarak tek başına salt çoğunluğu elde etmişti. Sıradan vatandaşı korkutan sokak, sağa bir meclis armağan etmişti.

2026 ile benzerlik açık, ama tam değil. 1968'de iktidarda sağ vardı ve de Gaulle kendisini kaosa karşı düzenin güvencesi olarak sunmayı başarmıştı. Şimdi düzenin güvencesi gibi görünen muhalefet, kaosun kaynağı gibi görünen ise iktidar. Macron de Gaulle'ü oynayamaz, çünkü bugünkü çoğunluksuz Ulusal Meclis'i, 2022'den bu yana birbirini izleyen beş başbakanı ve bütçeleri güçbela geçiren azınlık hükümetini doğuran, tam da onun 2024 yazında meclisi feshetme kararıydı. 9 Eylül 2025'te başbakan olan, 6 Ekim'de istifa eden ve 10 Ekim'de yeniden atanan Lecornu, bu istikrarsızlığın yaşayan simgesi.

Daha az dile getirilen başka bir benzerlik de var. Geç Sovyet iktidarı da uzun süre her toplumsal protestonun "meşru talepler" ve "provokatörler" diye ikiye ayrılabileceğine, ardından birincilere komisyonlarla, ikincilere coplarla karşılık verilebileceğine inanmıştı. O dönemin sonuna tanıklık etmiş bu satırların yazarı, hükümetin hem "öfkeyi duyacağını" hem de "kararlılıktan ödün vermeyeceğini" aynı anda vaat ettiği o tınıyı çok iyi tanıyor. Deneyim, bu formülün ancak devletin iki yarıdan en azından birine yetecek kaynağı olduğu sürece işlediğini gösteriyor. Bugünkü Elysee Sarayı'nın kaynakları ise her ikisinde de tükeniyor.

18 Nisan'a altı ay: sandığa giden üç yol

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turu 18 Nisan 2027'ye, ikinci turu 2 Mayıs'a planlandı. 48 yaşındaki Macron, 2017'deki iki ana vaadinden hiçbirini, yani maliyeyi düzeltmeyi ve Le Pen'in yükselişini durdurmayı başaramamış bir cumhurbaşkanı olarak görevden ayrılıyor.

Temel senaryo sıkıcı. 17 Ekim'de başlayan Azizler Yortusu okul tatili, lise ablukalarının dalgasını kıracak. 1 Kasım'dan itibaren motorin fiyatındaki düşüş hükümete iki üç haftalık bir nefes alanı sağlayacak. Lecornu sonbaharı atlatacak, çünkü rakiplerinin seçimlere altı ay kala 2027 bütçesinin yükünü üstlenmekte hiçbir çıkarı yok. Sokak protestoları kaybolmayacak, ancak aralık ayına kadar sendikalar, liseliler ve radikallerden oluşan bir çekirdeğe daralacak. Ulusal Birlik, ilk tur anketlerinde yüzde 33'ün üzerindeki seviyesini pekiştirecek.

İkinci senaryo daha tehlikeli. İran kasımda Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılarını sürdürür ve Brent petrolü yeniden 110 doların üzerine çıkarsa, 12-18 sentlik indirim yeni bir zam dalgasında eriyip gidecek. Tatilden dönen liseliler öfkeli sürücülerle buluşacak, Macron'un "yeni eylem yöntemleri" bulmakla görevlendirdiği polis ise sokaklara cumartesinin rezilliğinin tekrarlanmasına izin vermeme emriyle çıkacak. Böyle bir bileşim yeni kurbanlar üretir. Her biri de bir sonraki hafta sonunun gerekçesine dönüşür.

Üçüncü senaryo hükümetin siyasi çöküşünü öngörüyor. Bugün düşük bir ihtimal gibi görünen gensoru, Boyun Eğmeyen Fransa ile Ulusal Birlik aynı anda Lecornu'nun düşüşünün her ikisinin de işine yarayacağına karar verirse gerçeğe dönüşecek. Macron cumhurbaşkanlığı seçimlerine altı ay kala Meclis'i yeniden feshetmeyi göze alamaz ve bu gerçeği bütün oyuncular biliyor.

Macron'dan geriye ne kalacak

Doğruluğu sınanabilecek dört öngörüde bulunmayı göze alıyorum. Macron 2 Mayıs 2027'ye kadar Ulusal Meclis'i feshetmeyecek. Laurent Nuñez, Elysee Sarayı bugün ne yazarsa yazsın, 31 Aralık 2026'dan önce Beauvau Meydanı'ndan ayrılacak. Fransa'da motorinin ortalama fiyatı yıl sonuna kadar litre başına iki avronun altına inmeyecek. 2 Mayıs'taki ikinci tura Marine Le Pen kalacak ve en olası rakibi Édouard Philippe olacak.

Gerisi daha az öngörülebilir ve bu öngörülemezlik on yılın asıl bilançosu. Macronizm Fransa'ya sağ ile sol arasında üçüncü bir yol, ideolojilerin değil yetkin insanların iktidarını vaat etmişti. Her sınıfa bir öğretmen, her şehre bir polis sağlayamayan bir devletle son buldu. Elinde kalan son araç söz oldu. 18 Ekim konuşması iyi yazılmıştı, içinde gençler ve esnaf hakkında doğru paragraflar vardı. Ancak sözler artık huzura dönüşmüyor, çünkü arkalarında ne para ne de güç var.

Pazartesi günü cumhurbaşkanlığı uçağı Kuveyt'e doğru rotasını çizdi. Bu sırada Limoges'da Üçüncü Cumhuriyet döneminde dikilen çan kulesinin enkazı kaldırılmaya başlandı. Onu yeniden ayağa kaldıracak olan ise başka bir cumhurbaşkanı olacak.