Jet motorlu "Geran"ların neredeyse yarısı Ukrayna hava savunmasını aşıyor. Moskova, karanlığa gömülen dairelerin ve her siren saatinin yol açtığı 45 milyon dolarlık zararın, Rus piyadesinin dört buçuk yılda elde edemediği tavizleri Kiev'den koparacağını hesaplıyor.
7 Ekim sabahı bir Kh-101 seyir füzesi, Çernigov bölgesindeki Priluki'de beş katlı bir apartmanın bir bölümünü yıktı. Sakinlerin çoğu henüz uyuyordu. Arama kurtarma çalışmaları ancak ertesi gün tamamlandı. 8 Ekim sabahı itibarıyla ölü sayısı beşi çocuk olmak üzere 22'ye ulaştı, yaralı sayısı ise elliyi aştı. Vladimir Putin o gün 74 yaşına girdi. Rusya Savunma Bakanlığı gece operasyonunu Telegram kanalında "Füze süiti çalıyor" sözleriyle duyurdu ve kendi iddiasına göre yalnızca savunma sanayii tesislerinin vurulduğu Kiev ile altı bölgeyi tek tek sıraladı.
O gecenin en kaygı verici yanı, ilk bakışta neredeyse zafer bildirisi gibi görünen bir raporun içinde gizliydi. Ukrayna ordusu, jet motorlu insansız hava araçlarının yüzde 80'inden fazlasının önlendiğini açıkladı. Bu, son haftaların en iyi sonucuydu. Aynı gece Rusya onlarca füze ateşledi ve gecenin en ağır darbesi, Priluki'ye indirilen darbe, tam da bir füzeden geldi. Ukrayna hava savunması, başını örtünce ayakları açıkta kalan kısa bir yorgana dönüştü. Seyyar ateş gruplarını ve savaş uçaklarını jet motorlu İHA avına kaydırdığınız anda, Patriot füzelerinin süregelen kıtlığı yüzünden zaten delik deşik olan füze savunma şemsiyesi açıkta kalıyor.
Kanaatimce 2026 sonbaharında savaş yeni bir evreye girdi ve bu evrenin başlıca aracı, daha bir buçuk yıl önce pek çok uzmanın küçümseyerek pahalı bir oyuncak dediği bir silah oldu. "Geran"ın jet motorlu modeli, karşı tarafın belirli bir zaafına göre tasarlanmış bir kaldıraca dönüştü. Kremlin bu kaldıracın hedefi olarak, elektriğin, köprülerin, vergilerin ve sinirlerin tek bir düğümde birleştiği bir sistem olarak şehri seçti. Amaç açık: Kiev'i, hücumla alınamayan Donbas konusunda 2027'nin başına kadar taviz vermeye zorlamak.
İstatistikler gölgeye çekildi. İşte gizledikleri
Ukrayna Hava Kuvvetleri, 11 Ağustos'tan bu yana ateşlenen ve düşürülen füzelerin sayısına ilişkin tam verileri düzenli olarak yayımlamayı bıraktı. Üç yıl boyunca günlük önleme raporlarını hem bağışçılara yönelik bir argümana hem de bilgi savaşında bir silaha dönüştüren bir ordu için bu adım, herhangi bir rakamdan daha çok şey anlatıyor. Başarılı istatistik saklanmaz.
Yine de dışarı sızanlar hoş olmayan bir tablo oluşturuyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, jet motorlu İHA'ların düşürülme oranının "yüzde 50-55 civarında, Ukrayna havacılığı sayesinde zaman zaman yüzde 60" olduğunu kabul etti. Eylül ortasında Hava Kuvvetleri Sözcüsü Yuriy İgnat da yüzde 60 civarında benzer bir rakam verdi ve bunu pistonlu motorlu "Şahed"lere karşı alışılmış yüzde 90-95'lik oranla karşılaştırdı. Ukrayna basınına göre Zelenskiy daha sonra, eylülde ne düşürülebilen ne de elektronik harp araçlarıyla rotasından saptırılabilen jet motorlu İHA'ların oranını yaklaşık yüzde 45 olarak tahmin etti.
Sayılar, ekiplerin uyum sağlama hızından daha hızlı artıyor. İgnat 21 Eylül'de, henüz tamamlanmamış bir ayda 1800-1900, kullanılmaya başlandıkları günden bu yana ise yaklaşık 7700 jet motorlu İHA'dan söz etti. 29 Eylül'de aynı İgnat nihai rakamı açıkladı: ağustostaki 2850'ye karşılık 3177 jet motorlu İHA. Her iki tahmin de doğruysa, Rusya eylülün son sekiz gününde bu araçlardan yaklaşık 1300 tane, yani önceki üç haftada fırlattığı kadarını fırlatmış demektir. Nihai olduğu ve ağustos verileriyle kolayca karşılaştırılabildiği için ikinci rakama daha çok güveniyorum. En temkinli okumayla bile sonuç değişmiyor: Moskova, ısınma sezonunun başlangıcına kadar günde yüzü aşkın jet motorlu İHA temposuna ulaştı.
Yüzdeleri somut araç sayısına çevirmek kolay. Eylülde fırlatılan 3177 aracın yüzde 45'i savunmayı aştıysa, ayda 1400'den fazla düşürülemeyen jet motorlu İHA'dan söz ediyoruz demektir. Bunların bir kısmı rotasından sapmış ya da kendiliğinden düşmüştür, ancak hedefe yalnızca üçte biri bile ulaşmış olsa, Ukrayna istihbaratının tahminine göre her biri 90 kilograma kadar patlayıcı taşıyan yaklaşık beş yüz darbe ediyor.
Dört yıl boyunca kimsenin dokunmadığı köprüler. Ta ki 1 Ekim'e kadar
İgnat'ın açıklamasının ertesi günü, 30 Eylül'de Rusya Kiev'e ve banliyölerine yüklendi. Daha 16 Temmuz'da hükümetin başına geçen Naftogaz'ın eski yöneticisi Başbakan Sergey Koretskiy, benzerinin "geçen ısınma sezonunun sonundan bu yana" görülmediğini söyledi. Başkentte sirenler neredeyse bir gün boyunca susmadı. Trıpilska Termik Santrali hasar gördü, Kiev'de ve çevresinde biri çocuk dört kişi hayatını kaybetti.
Ardından savaş boyunca bir kez bile yaşanmamış bir şey oldu. 1 Ekim'de bir kamikaze İHA Dinyeper üzerindeki Güney Köprüsü'ne isabet etti, sonraki bir gün içinde Rus İHA'ları köprüye üç kez daha saldırdı. Şehir yönetiminin verilerine göre bir köprü ayağı, bariyer, yol kaplaması ve metro hattının beton koruma duvarı hasar gördü. 3 Ekim'de sıra eski adı Moskova Köprüsü olan Kuzey Köprüsü'ne geldi: yol kaplaması ve troleybüs katener hattı zarar gördü. Belediye Başkanı Vitali Kliçko üç geçitte trafiği kısıtladı ve şehir devasa trafik sıkışıklıkları içinde kilitlendi. 6 Ekim'de ise darbe Zaporijya'da Dinyeper üzerindeki bir köprüye indi.
Hedef seçiminin mantığını okumanın en kolay yolu haritaya bakmak. Kiev'de, yaya ve demiryolu köprüleri de dahil olmak üzere Dinyeper üzerinde dokuz köprü var. Başkentin kuzeyinde nehri geçen tek bir karayolu köprüsü bulunuyor, güneydeki en yakın geçit ise yaklaşık 145 kilometre, yani iki buçuk saatlik yol uzaklıkta. Altyapı Bakanı Nikolay Kalaşnik daha 3 Ekim'de yedek geçitlerin inşa edileceğini duyurdu. Nehirle ikiye bölünmüş, nüfusu üç milyona yaklaşan bir şehir, her biri kendi trafik kilidi ve kendi paniğiyle iki yarıya ayrılma tehlikesiyle karşı karşıya.
8 Ekim'de İngiliz basınında, Putin'in "Kıyamet Generali" lakaplı General Sergey Surovikin'i Kiev'e ve özellikle köprülere yönelik saldırıları yoğunlaştırmakla görevlendirdiği iddiası yer aldı. Rus bağımsız kaynakları hemen buna itiraz ederek Surovikin'in Moskova'da ailesiyle dinlendiğini ve kimsenin onu Ukrayna'daki komuta görevine geri getirmeyi düşünmediğini bildirdi. Her iki iddiayı da doğrulanmamış sayıyorum. Asıl dikkat çekici olan başka bir şey: isim kusursuz seçilmiş. Tam dört yıl önce, 8 Ekim 2022'de Surovikin birleşik kuvvetler komutanlığına atanmış, 10 Ekim'de ise Ukrayna enerji altyapısına yönelik ilk büyük saldırı dalgası başlamıştı. Bugünkü harekâtı kim yönetiyor olursa olsun, imzası tanıdık.
İmza ayrıntılarda da tanıdık. 30 Eylül'de İHA'lar Kiev yakınlarında iki mağazaya zarar verdi, ertesi gün bir İHA başkentin Solomyanskiy ilçesinde bir okula daldı, Odessa bölgesinde bir iş merkezi vuruldu, 8 Ekim'de ise bir İHA Buça ilçesinde bir okul ve anaokulu kompleksinin bahçesine isabet etti. Rusya Savunma Bakanlığı yalnızca askerî ve savunma sanayii tesislerini vurduğunda ısrar ediyor, sivil binalara isabetleri ise buralarda silah üretildiği ya da depolandığı gerekçesiyle açıklıyor. Bu tür "açıklamaların" boyutu, Ukrayna Ombudsmanı Dmitriy Lubinets'in istatistiklerinden anlaşılıyor: 2026'nın ocak-ağustos döneminde Rus saldırılarında 15.280 sivil hayatını kaybetti ya da yaralandı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 55 daha fazla.
"Geran-5": İHA olmaktan çıkan İHA
"Şahed"/"Geran" ailesinin jet motorlu modellerine ilişkin ilk haberler 2024'ün başında ortaya çıktı, yoğun kullanım ise 2025'in ortasında başladı. Pek çok askerî analist o dönem bu yeniliği şüpheyle karşıladı ve ciddi gerekçeleri vardı. Jet motoru, aracın maliyetini iki zamanlı benzinli motorlu modele kıyasla birkaç kat artırıyor, isabet oranı ve verilen hasar ise neredeyse fark edilmeyecek ölçüde yükseliyordu. Savaşın ekonomisi savunmanın lehine işliyor gibi görünüyordu.
Rusya buna ardışık modellerle yanıt verdi. Ara modeller olan "Geran-3" ve "Geran-4", görünümü ve özellikleriyle bir İHA'dan çok seyir füzesine yakın, köklü biçimde farklı "Geran-5"e yerini bıraktı. Enkazları inceleyen Ukrayna Savunma Bakanlığı Ana İstihbarat Müdürlüğü şu verileri aktarıyor: kalkış ağırlığı yaklaşık 850 kilogram, seyir hızı saatte 450-600 kilometre, uçuş süresi yaklaşık iki saat, menzili 950 kilometreye kadar, harp başlığı 90 kilogram civarında. Motor, "Geran-3"tekiyle aynı tipte ancak daha yüksek itkili Çin yapımı Telefly. Araç klasik aerodinamik düzende üretilmiş ve Ana İstihbarat Müdürlüğü'nün tespitlerine göre yapısal olarak İran'ın Karrar İHA'sına yakın. Su-25 taarruz uçağından fırlatılması da deneniyor.
"Geran"ların muharebe kullanımı konusunda uzmanlaşmış Rus askerî Telegram kanalları daha mütevazı rakamlar veriyor: 600 kilometreyi aşan menzil, 60 kilogramdan büyük harp başlığı, saatte 350 kilometrenin üzerinde hız, makine görüşüyle güdüm ve elektronik harbe karşı sözde rastgele frekans atlama. Menzil ve harp yükü konusundaki fark neredeyse bir buçuk kat. Her iki tarafın da gerekçesi var: Ukrayna istihbaratı ortaklarına tehdidi tüm boyutlarıyla göstermekten fayda görürken, Rus propagandacıları ürünün gerçek kabiliyetlerini açığa vurmak istemiyor. Hava savunması açısından bu tartışma ikincil. Telaffuz edilen menzillerin her biri Rusya sınırından Kiev'e uzanan yolu fazlasıyla karşılıyor, hız ise en düşük Rus tahminine göre bile seyyar ateş gruplarının yıllardır alıştığı hızın neredeyse iki katı.
Jet motorlu "Geran", ucuz ikame füzeler ailesinin yalnızca en göze çarpan üyesi. Rus savunma sanayii buna paralel olarak S8000 "Banderol"ü ve M ile T modellerinden oluşan "Dan" serisini üretiyor, bunları muharebe deneyimine göre geliştiriyor. Hedef füzesi ve hizmet dışı bırakılmış uçaksavar füzeleri temelinde 400 kilometreye kadar menzilli RM-48U geliştirildi, bunun fırlatılması için S-400 rampalarının bir kısmı dönüştürüldü. Aynı zamanda "İskender" üretimi artırılıyor, Kuzey Kore'den ise bunların muadili KN-23'ler satın alınıyor.
Haberleşme alanı ayrı bir sürpriz getirdi. Google'ın eski üst yöneticisi olup Ukrayna savunma sektörünün en büyük yabancı yatırımcılarından biri hâline gelen Eric Schmidt, yakın tarihli bir söyleşisinde Rusya'nın uydu bağlantısına ihtiyaç duymadığını anlattı. Schmidt'e göre Rusya, Çin malı parçalardan bir örgü ağ kurdu: Belarus ile Kiev arasında daireler çizen bir çift "Şahed" aktarıcı görevi görüyor ve operatörler hedefleri bunlar aracılığıyla 8K çözünürlükte izliyor. Schmidt bu yöntemle bir İHA'nın doğrudan Ukrayna Güvenlik Servisi genel merkezinin ortadaki penceresine sokulduğunu öne sürüyor. Kaygının ticari olarak işine yaradığı bir yatırımcının sözlerini ihtiyatla karşılamak gerekir. Ne var ki bu kez sözleri bir ganimetle doğrulanıyor: Ukrayna ordusu, kamera ve örgü ağ haberleşme modülü taşıyan hasarsız bir "Geran-3" ele geçirdi.
Makineli tüfek neden aciz, "Sting" neden yetişemiyor
Jet motorlu "Geran"da hayal ürünü hiçbir şey yok. Turbojet motor radar ekranlarında açıkça görülüyor, hedefi tespit etmek ve izlemek kolay. Ancak görmek yetmiyor, yetişmek gerekiyor. Hız, özellikle rotanın son kesiminde görsel tespit ve imha penceresini daraltıyor. 2024-2025 yıllarında pistonlu "Şahed"lere karşı savunmanın yükünü sırtlayan uçaksavar makineli tüfekleri ve toplarıyla donanmış seyyar ateş grupları, saatte 500 kilometre hızla giden bir hedefe karşı neredeyse işe yaramıyor.
Ukrayna önleyici İHA'ların seri üretimini başardı, ancak bunların büyük çoğunluğu ağır seyreden ilk "Geran"lara karşı tasarlanmış dört pervaneli araçlar. Wild Hornet şirketinin Sting'i ya da Alman-Ukrayna ortaklığı Quantum WIY Industries'in Spys'ı gibi en hızlı olanlar saatte 400 kilometrenin üzerine çıkabiliyor ve "Geran-5"i karşılıklı rotada düşürebiliyor. Sting'in üreticisi, pistonlu hedeflere karşı yüzde 80-90 başarılı önleme oranı açıklıyor. "Ukrayna Teknoloji Kuvvetleri" birliğinin verilerine göre ise özel önleyiciler, ilk testlerde jet motorlu hedeflere karşı yalnızca yüzde 35-40 başarı sağladı. 4 Ekim'de Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile düzenlediği basın toplantısında Zelenskiy, "Bars" önleyicilerinin jet motorlu İHA'lara karşı etkinliğini yaklaşık yüzde 30 olarak değerlendirdi ve Almanya ile ortak üretim yapılacağını duyurdu. Ağustostan bu yana birliklere Alexa Spatium gibi jet motorlu önleyiciler de ulaşıyor, ancak kullanımlarının pratik sonuçları henüz görülmüyor. Zelenskiy'ye göre 67 şirket "Geran-5"i imha etmenin yolları üzerinde çalışıyor. Schmidt ise hazır çözümleri test eden en az beş şirket sayıyor.
Zelenskiy'nin atıfta bulunduğu insanlı havacılık da her derde deva değil. Uçak az, iyi korunan havaalanı ise daha da az. Batılı ülkelerin teslim ettiği F-16'lar bakım gerektiriyor ve her zaman hizmette değil. Yakın hava muharebesinin temel silahı olan AIM-9 Sidewinder füzesinin fiyatı yüz binlerce dolar, yani jet motorlu bir "Geran"dan birkaç kat daha pahalı. Bir İHA'yı böyle bir füzeyle düşürmek, taksi parasını külçe altınla ödemeye benziyor. Radar ya da optik güdümlü uçak topları ve havada infilak eden mermiler gibi ucuz çözümler ise hâlâ geliştirme aşamasında.
Bu sorunun tarihte bir ikizi var. 13 Haziran 1944'te Londra'ya ilk V-1 düştü. Darbeli jet motoruyla çalışan bu uçan bomba, yaklaşık 550 metre irtifada saatte 530 kilometre civarında bir hızla, yani neredeyse tam "Geran-5"in hız aralığının ortasında ilerliyordu. İngiliz uçaksavar topçuları başlangıçta düşürülen her hedef için yaklaşık 2500 mermi harcıyordu ve ilk hafta kıyıdaki toplar bombaların yalnızca yüzde 17'sini imha edebildi. Dönüm noktası iki Amerikan buluşuyla geldi: Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Radyasyon Laboratuvarı'nda geliştirilen ve topları otomatik olarak yönlendiren SCR-584 radarı ile yakınlık tapalı mermiler. 23 Ağustos'a gelindiğinde toplar V-1'lerin yüzde 60'ını, ayın son haftasında ise yüzde 74'ünü düşürüyordu. En iyi günde oran yüzde 82'ye ulaştı ve hedef başına harcanan mermi sayısı yüze indi.
Londra deneyiminden Kiev için iki tatsız sonuç çıkıyor. Çözüm daha pahalı bir füze değil, tek bir atışın ucuzluğu oldu. Bu çözüm de bir müttefikin okyanus ötesindeki fabrikalarından geldi ve uygulamaya konması yaklaşık on hafta sürdü. Tehdidi nihai olarak ortadan kaldıran ise kara orduları oldu: Müttefikler Eylül 1944'te Fransız kıyısındaki fırlatma rampalarını ele geçirdi, bunun üzerine Almanlar V-1'leri Anvers'e yönlendirdi ve Mart 1945'e kadar şehre 2448 bomba düştü.
İki yıllık gecikme: Rada'da suçlu aranıyor
6 Ekim'de Ukrayna Yüksek Radası'nda savunma alanındaki olası mevzuat ihlallerini inceleyen geçici soruşturma komisyonu toplandı. Milletvekillerinin karşısına, insansız hava savunma sistemlerinden sorumlu Hava Kuvvetleri Komutan Yardımcısı Albay Yuriy Çerevaşenko çıktı. Soru sert biçimde soruldu: Ocak 2024'ten beri bilindiğine göre ordu, yoğun jet motorlu İHA saldırılarına neden fiilen hazırlıksız yakalandı? Kişisel görüşünü dile getirdiğini vurgulayan Çerevaşenko şu yanıtı verdi: "Düşmanın yaklaşık dört tip jet motoru kullandığını görüyorduk, hazır bir çözümü olmadığını anlıyorduk. Belki bazı istihbarat servisleri daha fazla bilgiye sahipti, ancak bence bu gecikmenin nedeni bilgiye sahip birimler arasındaki iletişim yetersizliğidir."
Askerî dilden gündelik dile çevirisi basit. Ukrayna ordusu Rusların motorları birer birer denediğini gördü ve düşmanın hâlâ arayış içinde olduğuna karar verdi. Düşman ise bu arada aradığını buldu.
Hata kavramsaldı. Dört yıl boyunca Ukrayna ve Batı savunma düşüncesi rahat bir şemaya yaslandı: Ukrayna icat eder, Rusya kopyalar ve büyük ölçekte üretir, ama yavaş. Schmidt bu şemanın çöküşünü pek çok generalden daha isabetli tarif etti: "Hep Ukrayna'nın yeniliği yarattığı, Rusya'nın ise büyük ve hantal olduğu varsayıldı. Bir şeyler değişti. Artık Rusya kendini aşağı yukarı Ukrayna ile aynı hızda geliştiriyor, ama çok daha fazla kaynağa sahip." Ukraynalı askerî yorumcular, jet motorlu İHA'ların yeni modellerinin artık iki üç günde bir ortaya çıktığını, kullanım taktiklerinin ise sürekli değiştiğini tespit ediyor.
Kaynaklar gerçekten kıyaslanamaz düzeyde. Daha kışın Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı Aleksandr Sırskiy, Rusya'nın her gün farklı tiplerde 404 "Şahed" ve "Geran" ürettiğini ve 2026'da günde bin İHA kullanma düzeyine ulaşmayı hedeflediğini söylemişti. Sırskiy'nin verilerine göre Rus insansız sistemler kuvvetlerinin personel sayısının 80 binden 165,5 bine çıkması bekleniyor. Rusya Federal İstatistik Servisi'ne göre Nisan 2026'da insansız hava araçları ve bağlantılı hava sistemleri üretimi, geçen yılın nisan ayına kıyasla yüzde 117 arttı. Ana İstihbarat Müdürlüğü'nün tespitlerine göre "Geran-5"in parçaları, Tataristan'daki Alabuga Özel Ekonomik Bölgesi'nde üretilen diğer "Geran"ların bileşenleriyle aynı. Tank fabrikaları kapasite tavanına dayanmış durumda, İHA fabrikaları ise dayanmıyor.
Füzesiz Patriot: Körfez'deki savaş Ukrayna cephaneliklerini boşalttı
Balistik füzeler konusunda Ukrayna'nın işi hiçbir zaman kolay olmadı. "İskender"leri düşürebilen Patriot sistemleri ve bunların Avrupa muadili SAMP/T başından beri azdı, önleyici füze ise her zaman yetersizdi. 2026 yazında açık mutlak hâle geldi. Hava Kuvvetleri'nin bilgisine göre haziranda PAC-3 önleyicilerinde kritik bir kıtlık baş gösterdi, 1 Temmuz'a gelindiğinde ise stoklar tamamen tükendi. Zelenskiy daha ocakta bazı Patriot bataryalarının füzesiz atıl kaldığını kabul etmişti. Ukrayna üç yılda farklı modellerden 1600'ü aşkın önleyici aldı ve açık kaynaklardaki tahminlere göre yaklaşık on sisteme sahip. Bu sistemlerin füzelerinin yaklaşık yüzde 95'i, Ukrayna Öncelikli İhtiyaçlar Listesi mekanizması aracılığıyla, yani ortakların parasıyla Amerikan tedarik sistemi üzerinden geliyordu.
Boş rampaların asıl nedeni Ukrayna'nın çok ötesinde yatıyor. 28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail İran'a saldırılar başlattı, Tahran da İsrail'e ve Basra Körfezi ülkelerindeki Amerikan tesislerine füzelerle karşılık verdi. Pentagon'un Kongre'ye sunduğu tahmine göre harekâtın ilk yedi günü Washington'a yaklaşık 6 milyar dolara mal oldu. Bunun yaklaşık 4 milyar doları mühimmata, her şeyden önce önleyici füzelere gitti. Körfez monarşileri kendi Amerikan önleyici füze stoklarını eritti. Lockheed Martin Başkan Yardımcısı Brian Dunn, üreticinin PAC-3'lerin müşteriler arasındaki dağılımını kontrol etmediğini ve ABD'nin müttefiklerine belirli teslimat süreleri garanti edemeyeceğini açıkça kabul etti. Kiev, zenginlerin ve korkmuşların beklediği kuyruğun en sonuna düştü.
Balistik savunmanın aritmetiği acımasız. Bir PAC-3 MSE füzesinin fiyatı yaklaşık 4 milyon dolar, Amerikan doktrini ise her balistik hedefe iki füze ateşlenmesini öngörüyor. Dolayısıyla önlenen her "İskender" savunmaya yaklaşık 8 milyon dolara mal oluyor. Ukrayna füze bulabileceği her yeri arıyor: Yunan basınına göre Kiev, Atina'dan 200'e kadar PAC-2 talep etti. Dışişleri Bakanı Andrey Sibiga, Kiev'in ortaklarında bulunan her türlü önleyiciyi takas dahil mümkün olan her yolla almaya hazır olduğunu açıkladı. 12 Şubat'ta Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, otuzu Ramstein grubundaki ortaklardan, beşi Berlin'den olmak üzere 35 PAC-3 füzesi sözü verdi ve haftalardan değil günlerden söz edildiğini belirtti. Doktrine göre otuz beş füze yaklaşık on yedi balistik hedefe yetiyor.
Kiev bu tuzaktan çıkış yolunu kendi önleyici füzesinde görüyor. FREYJA projesini, "Flamingo" seyir füzesiyle tanınan Fire Point şirketi yürütüyor. Şirketin FP-7.x önleyicisinin, mevcut tahminlere göre PAC-3'ün 4 milyon dolarına karşılık yaklaşık 700 bin dolara mal olması bekleniyor. Projeye on ülke ile Kongsberg, Saab, Thales ve Leonardo dahil büyük Avrupa şirketleri katılıyor, Fire Point ise radar ve güdüm sistemleri tedariki için 13 Avrupa şirketiyle anlaşma imzaladı. Yalta Avrupa Stratejisi Forumu'nda Zelenskiy, Ukrayna'nın ilk sistemin testlerine aralık sonunda başlamayı çok umduğunu söyledi ve ekledi: "Bunu kışın yapmalıyız." Fire Point Genel Müdürü İrina Terekh ise balistik bir hedefin ilk kez önlenmesi için daha temkinli bir tarih veriyor: 2027'nin ortasına kadar.
Saatte 45 milyon dolar: Kremlin muhasebeyi vuruyor
Ekonomi ve Çevre Bakanı Aleksandr Kravçenko, sirenin ülkeye maliyetini hesapladı. Hava saldırısı alarmı nedeniyle iş dünyasının durduğu her saat ekonomiye yaklaşık 45 milyon dolara mal oluyor. Kravçenko eylül sonunda bir İngiliz gazetesine verdiği söyleşide "İnsanlar sığınaktaysa iş durur" diye açıkladı. Bazı günlerde sirenler on saate kadar çalıyor. Bakan, yalnızca yılbaşından bu yana sabit varlıklara verilen doğrudan zararı yaklaşık 10 milyar dolar olarak tahmin etti.
Hükümet eylülde kayıpları azaltmak için iki kademeli bir alarm sistemi getirdi: İHA saldırısında "sarı", füze ya da birleşik tehditte "kırmızı" alarm. Kravçenko'ya göre sarı alarm sırasında işletmelerin yarısından fazlası çalışmaya devam ediyor. Jet motorlu "Geran" sanki tam da bu uzlaşıyı kırmak için tasarlanmış. Biçimsel olarak bir İHA olduğu için sarı kademeye giriyor, ama seyir füzesi hızıyla uçuyor. 28 Eylül'de, tam da bir sarı alarm sırasında, bir İHA Kiev'in merkezindeki Ulusal Bilimler Akademisi binasına isabet etti.
Kaba bir hesap bile ölçeği iyi gösteriyor. Zelenskiy 2026 bütçesindeki açığı yaklaşık 27 milyar dolar olarak tahmin etmişti, Kravçenko ise 2027 için dış finansman ihtiyacını 52,6 milyar dolar olarak açıklıyor. Saatte 45 milyon dolarlık tarifeyle bu tutar yaklaşık 49 günlük kesintisiz alarma denk geliyor. Moskova Kiev'i alamıyor, ama ona fatura kesebiliyor ve her gece kesiyor.
Batılı askerî analistler Rus stratejisinin değişmesinin dört nedenini sayıyor ve bu şemaya itiraz etmek zor. Birincisi cephe: asgari ilerlemeye karşılık devasa kayıplar, iç kamuoyu ve Kremlin'in yabancı hayranları için başka bir başarı görüntüsü gerektiriyor. İkincisi zorlama: Rusya Kiev'i, hatta Donbas'ın tamamını alabilecek durumda değil, ama bu kış Ukrayna şehirlerindeki hayatı çekilmez kılabilir. Üçüncüsü, Kravçenko'nun sözünü ettiği ekonomi. Dördüncüsü ise elverişli koşullar: jet motorlu İHA'lar daha yüksekten ve daha hızlı uçuyor, Ukrayna'nın ise Patriot için füzesi yok. Soğuk, devre dışı kalan her santralin etkisini katlıyor. Üst düzey Ukraynalı yetkililer, Moskova'nın Kiev'i ayazlar başlamadan felç etmek ve 2027'nin başında onu Donbas'ta toprak tavizine zorlamak istediğini açıkça söylüyor.
Tahran 1988, Gence 2020. Tarih şehirler savaşı hakkında ne biliyor
"Şehirler savaşı" terimi İran-Irak Savaşı'nda doğdu. 29 Şubat 1988'de Irak, Tahran'a ilk kez El-Hüseyin füzeleri ateşledi. Sovyet Scud'unun uzatılmış bu versiyonu nihayet İran başkentine ulaşabiliyordu. Tahran sakinlerinin önemli bir kısmı her gece şehirden ayrılıyordu ve bu durum rejim için ciddi siyasi sorunlar yaratıyordu. Nadiren hatırlanan bir ayrıntı: daha Mart 1988'de İranlılar, uzatılmış gövde Scud'un hiçbir zaman hesaba katılmadığı yüklere dayanamadığı için Irak füzelerinin havada parçalandığını açıklıyordu.
Dürüstlük şunu kabul etmeyi gerektiriyor: o dönem zorlama işe yaradı. 18 Temmuz 1988'de Tahran, BM Güvenlik Konseyi kararı çerçevesinde ateşkesi kabul etti ve ateşkes 20 Ağustos'ta yürürlüğe girdi. Ne var ki şehirlere atılan füzeler, kaldıraçlardan yalnızca biriydi ve kesinlikle en önemlisi değildi. Nisan 1988'de Irak ordusu Fao Yarımadası'nı geri aldı, aynı ay ABD Deniz Kuvvetleri Peygamberdevesi Harekâtı'nda İran donanmasına ağır kayıplar verdirdi, 3 Temmuz'da Vincennes kruvazörü Basra Körfezi üzerinde 290 kişiyi taşıyan bir İran A300 yolcu uçağını düşürdü, Irak ise o tarihe kadar kimyasal silahları sistematik biçimde kullanıyordu. İran, cephe çökerken ve ülke uluslararası yalnızlığa itilmişken kırıldı.
2026 Ukrayna'sında bu iki koşulun hiçbiri yok. Rusya Donbas'ın tamamını bile alamıyor ve cephe çökmüyor. Avrupa Patriot füzelerinin parasını ödüyor ve Kiev'in bütçe açıklarını kapatıyor. Cephe çökmeden şehirlerin ordudan önce kırılacağına oynamak, tarih boyunca kaybettirmiştir.
Bu satırları 11 Ekim'de, Azerbaycan'da unutulmayacak o gecenin tam altı yıl sonrasında yazıyorum. O sonbaharı çok iyi hatırlıyorum. 11 Ekim 2020 gecesi, Moskova'da üzerinde uzlaşılan insani ateşkesin yürürlüğe girmesinden bir gün bile geçmeden, Ermeni silahlı kuvvetleri Gence'nin merkezindeki bir apartmana füze saldırısı düzenledi. Dokuz kişi hayatını kaybetti, otuzdan fazla kişi yaralandı. 17 Ekim'de Gence'ye yönelik yeni bir saldırı 13 can aldı, 52 kişi yaralandı. Savaş boyunca Gence'de toplam 27 sivil öldü, 120'den fazla kişi yaralandı. Hesap bugünkü Rus karargâhlarınınkiyle aynıydı: cepheyi durdurmak için cephe gerisini yıldırmak. Cephe durmadı. 10 Kasım 2020'de Ermenistan, kapitülasyon belgesi niteliği taşıyan üçlü bildiriyi imzaladı.
Bu savaşın semaları çoktan yalnızca Ukrayna'ya ait olmaktan çıktı. 25 Aralık 2024'te Ukrayna İHA'larının saldırısını püskürten Rus hava savunması, Grozni semalarında Bakü'den kalkan Azerbaycan Hava Yolları'na ait bir Embraer 190 yolcu uçağını vurdu. Uçak Aktau yakınlarına düştü. Uçaktaki 67 kişiden 38'i hayatını kaybetti. Putin ancak 9 Ekim 2025'te Duşanbe'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile görüşmesinde, Rus hava savunmasına ait iki füzenin uçağın birkaç metre yakınında patladığını kabul etti. 15 Nisan 2026'da iki ülkenin dışişleri bakanlıkları ortak açıklamalarında hava savunmasının kasıtsız olarak devreye girdiğini ve tazminat meselesinin çözüme kavuşturulduğunu teyit etti. O tarihten bu yana bölge semalarındaki ateş yoğunluğu kat kat arttı, bununla birlikte her hatanın komşulara maliyeti de yükseldi.
Yalnızca Trump'ın gördüğü ateşkes
Washington şehirler savaşını alışılmış yöntemle, gürültülü bir açıklamayla durdurmaya çalışıyor. Ocak 2026'nın sonunda Donald Trump, şiddetli ayazlar süresince Kiev'e ve diğer şehirlere yönelik saldırıları bir hafta durdurmasını Putin'den rica ettiğini açıkladı. Kremlin kabul ettiğini doğruladı, ancak yalnızca 1 Şubat'a kadar. Zelenskiy o zaman "Ya Rusya bir haftanın dört gün olduğunu düşünüyor ya da savaşa oynuyor" diye iğneledi. Trump buna Putin'in sözünü tuttuğunu söyleyerek karşılık verdi.
14 Eylül'de ABD Başkanı, Truth Social adlı sosyal medya platformunda Ukrayna ile Rusya'nın enerji tesislerine saldırılardan karşılıklı olarak vazgeçtiğini duyurdu. Moskova bunu doğrulamadı, Zelenskiy ise ortaklardan güvence talep etti. 22 Eylül'de New York'ta BM Genel Kurulu marjında Ukrayna'nın, karşılıklı olması koşuluyla tam bir enerji ateşkesine hazır olduğunu yineledi. 2025 baharında benzer bir 30 günlük moratoryum, ilan edilmesinden birkaç saat sonra çökmüştü.
Kremlin için enerji ateşkesi çift amaçlı bir araç. Ara, füze biriktirmeye imkân tanıyor, ateşkes konusunun kendisi ise Ukrayna'nın Rus rafinerilerine ve gölge filo tankerlerine yönelik saldırılarına karşı bir pazarlık kozuna dönüşüyor. Şehirler savaşı çoktan iki taraflı hâle geldi: Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin'e göre 20 Ağustos gecesi Rus başkentine 250 Ukrayna İHA'sı yöneldi. Ukraynalı askerî yorumcular, üretim düşmediği hâlde Rusya'nın eylülde önlenmesi zor füzelerden ağustosa göre daha az ateşlediğine dikkat çekiyor. Füzeler ortadan kaybolmadı. Biriktiriliyor. 3 Kasım'daki ABD ara seçimlerinden önce Beyaz Saray'ın barış manşetine ihtiyacı var ve Moskova bunun çok iyi farkında.
Şubata kadar yarış: önce kim yetişecek
Ukrayna bugün, 1944 yazında İngiltere'nin çözdüğü sorunun aynısını çözmeye çalışıyor: hızlı bir hedefi kesin olarak imha etmenin ucuz bir yolunu bulmak. Önleyicileri test eden şirketlerin sayısına bakılırsa çözüm yakın ve bahara kadar jet motorlu "Geran" da pistonlu model kadar güvenle düşürülmeye başlanacak. Rusya ise o ana kadar bir sonraki hamlesini hazırlıyor. 23 Mart 2026'da Plesetsk Uzay Üssü'nden Büro 1440 şirketinin "Rassvet" takımyıldızına ait ilk 16 seri üretim uydu fırlatıldı, 19 Temmuz'da bunlara 16 uydu daha eklendi. Uydular birbirine lazer bağlantılarıyla bağlı. 9800'ü aşkın Starlink uydusunun yanında bu devede kulak, ancak Ukrayna semalarındaki İHA'ları yönetmek için küresel kapsama gerekmiyor. Faaliyete geçtiğinde "Rassvet", aktarıcı "Şahed"leri gereksiz kılacak ve İHA'ya ikinci bir İHA ile düşürülemeyecek bir bağlantı kanalı sağlayacak.
Buna, karşısında füze bulunmayan balistik silahlar ve güçlü süzülen bombalar ekleniyor. Bütün bunların üzerinde ise Rusya'da olası geniş çaplı bir seferberliğin gölgesi duruyor. Schmidt, Ukrayna'nın bu tehditlerin her biriyle ayrı ayrı başa çıkabileceğini, ancak hepsiyle birden Batı'nın yardımı olmadan neredeyse imkânsız olduğunu düşünüyor. Bu noktada ona tamamen katılıyorum.
Benim vardığım sonuç, temkinli analizlerde alışılagelenden daha sert. Teknik açıdan sonbahar Rusya'nın oldu: bir gedik buldu ve saldırıları günde yüzü aşkın jet motorlu İHA temposuna çıkardı. Stratejik açıdan ise Kremlin, tarihte ancak cephenin çökmesi ve kurbanın yalnızlaştırılmasıyla birlikte işe yaramış bir modele oynadı. Moskova'nın elinde bunların ikisi de yok. 2026-2027 kışı Ukrayna şehirleri için savaşın en ağır kışı olacak, ancak Rusya bu kışı uğruna sahnelediği siyasi sonucu elde edemeyecek.
Tutumumu doğrulanabilir dört öngörüyle kayda geçiriyorum. 20 Aralık 2026'ya kadar Rusya, tek gecede yüzden fazla füze ateşlenen en az bir saldırı düzenleyecek, çünkü sonbahar boyunca biriktirilen stokun bir yerde boşalması gerekiyor. Kasım ayı sonunda Ukrayna'ya fırlatılan jet motorlu İHA'ların sayısı 3500'ü aşacak. FREYJA'nın aralıktaki testleri ertelenecek ve bu sistemle balistik bir hedefin teyit edilmiş ilk önlenmesi Haziran 2027'den önce gerçekleşmeyecek. 1 Nisan 2027'ye kadar Kiev, Donetsk bölgesinin hâlâ kontrolünde bulunan kısmından askerlerini çekmeye ilişkin hiçbir belgeyi imzalamayacak.
Son kare de 1944'ten. 7 Eylül'de V silahlarıyla mücadele eden İngiliz hükümet komitesinin başkanı Duncan Sandys gazetecilere, birkaç son atış dışında Londra muharebesinin sona erdiğini bildirdi. Ertesi akşam, 8 Eylül'de Londra'nın Chiswick semtindeki Staveley Yolu'na ilk V-2 düştü ve üç kişiyi öldürdü. İngiltere'nin balistik füzeye karşı elinde hiçbir şey yoktu.
Kiev'de ise bu arada Dinyeper üzerinde yedek geçitler inşa ediliyor.