Abdullah Öcalan’la yapılan görüşmenin tutanaklarının yayımlanması ve onun Türkiye liderliğinde bir “Ortadoğu Birliği” kurulması yönündeki önerisi, bölgesel güvenlik mimarisinin yeniden şekillenmesini nasıl yansıtıyor, alt-devlet aktörlerinin konfigürasyonunu nasıl değiştiriyor ve Ankara, Bakü ile bölgenin kilit devletleri açısından nasıl yeni bir stratejik ikilem oluşturuyor?
İmralı tutanakları ve yeni güvenlik mimarisi
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin, PKK lideri Abdullah Öcalan’la 24 Kasım 2025’te yapılan görüşmenin tam tutanağını resmî internet sitesinde yayımlaması, Ankara siyasetinde eşi benzeri görülmemiş bir dönüm noktasına işaret ediyor. Bu adım, sadece iç politikada değil, Ortadoğu’nun güvenlik mimarisinde de yeni bir dönemin kapısını araladı.
Görüşmeye AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman, DEM Parti Grup Başkanı Gülistan Kılıç Koçyiğit ve MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız katıldı. Daha önce 4 Aralık’ta yalnızca özet metin yayımlanmış, bu durum özellikle DEM Parti cephesinden “bilinçli sansür” suçlamalarıyla karşılanmıştı. Ancak tam metnin açıklanması, sürecin hem resmiyet hem de şeffaflık boyutunda yeni bir düzeye taşındığını gösterdi.
Öcalan’ın yeni pozisyonu: terörden ittifaka
Tutanakta yer alan ifadeler, Abdullah Öcalan’ın kendisini artık yalnızca bir örgüt lideri değil, bölgesel bir aktör olarak konumlandırma arayışında olduğunu gösteriyor. “1992’den beri devletle diyalog arayışındaydım” diyen Öcalan, Turgut Özal ve Necmettin Erbakan dönemlerinde barışa çok yaklaşıldığını, ancak “devlet içindeki bir elin” süreci sabote ettiğini iddia ediyor. Özellikle Özal’ın ölümünü “zehirlenme” olarak nitelemesi, tartışmayı yeniden açacak nitelikte.
Öcalan, PKK’nın bugünkü yapısının da değiştiğini, “örgüt içinde etnik olarak Türklerin de bulunduğunu” vurgularken, Kandil’deki yapılanmanın artık büyük ölçüde silahsızlandığını öne sürüyor. En dikkat çekici cümlesi ise şu: “Türkiye’siz bir bölgesel barış mümkün değil. ‘Terörsüz Türkiye’ projesinde rol oynayabilirim.”
İmralı’dan Ortadoğu’ya: bir ‘birlik’ önerisi
Tutanakta en çok ses getiren bölüm, Öcalan’ın ortaya attığı “Türkiye liderliğinde Ortadoğu Birliği” fikri oldu. Öcalan’a göre bu birlik; Türkiye, Suriye, Irak ve İran’ı kapsamalı, ancak kilit rolü “İran Azerbaycanlıları” üstlenmeli. “Bu eksen kurulursa yeni bir jeopolitik merkez Ankara olur,” diyor Öcalan.
Bu öneri, yüzeyde ütopik görünse de, derin anlamda bölgenin mevcut krizini yansıtıyor: zayıflayan devlet yapıları, güçlenen alt-devlet aktörleri, artan dış rekabet ve bölgesel güvenlik için ortak mekanizma ihtiyacı. Öcalan’ın bahsettiği model, gevşek bir federatif sistem ya da “asimetrik bölgesel yönetişim” fikrini çağrıştırıyor; yerel yönetimlerin güçlendiği, güvenlik sorumluluğunun paylaşıldığı bir yapı. Ancak bugün ne Suriye’de ne Irak’ta bu modele zemin oluşturacak bir siyasi denge mevcut.
Ankara açısından stratejik denge
Ankara, bu çıkışı PKK’nın yeniden meşruiyet kazanma çabası olarak görse de, sürecin kendisi Türkiye’nin eline güçlü bir stratejik koz veriyor. Çünkü artık mesele “terörle mücadele” düzleminden çıkıp “yönetilebilir güvenlik riski” kategorisine taşınmış durumda. TBMM’nin tutanağı resmen yayımlaması, bu dönüşümün kurumsal ifadesi.
Türkiye’nin 2023–2025 stratejik belgelerinde öne çıkan hedef; Doğu Akdeniz’den Hazar’a uzanan istikrar kuşakları oluşturmak. Bu hedefin kalbinde ise iki eksen var: enerji ve ulaşım hatlarının güvenliği ile alt-devlet aktörlerinin kontrol altına alınması. Bu bağlamda “Ortadoğu Birliği” gibi fikirler, Ankara’nın bölgesel liderlik vizyonunu güçlendiren bir zemin yaratıyor.
Azerbaycan faktörü: Kafkasya’dan İran’a uzanan etki hattı
Öcalan’ın “İran Azerbaycanlılarının kilit rolü” vurgusu, aslında yeni bölgesel denklemde Azerbaycan’ın ağırlığını teyit eden bir unsur. İran nüfusunun yaklaşık dörtte birini oluşturan Azerbaycan Türkleri, ülkenin iç dengelerinde belirleyici bir potansiyele sahip. Bu, Tahran için stratejik bir kırılganlık; Ankara ve Bakü içinse fırsat alanı.
Türkiye ile Azerbaycan arasında kurulan enerji ve ulaşım entegrasyonu —özellikle TANAP, Zengezur Koridoru ve Hazar geçişli hatlar— her türlü bölgesel entegrasyon senaryosunun omurgasını oluşturuyor. Bu nedenle, Öcalan’ın “Azerbaycan faktörünü” öne çıkarması, sadece etnik değil, jeoekonomik bir perspektif taşıyor.
‘Yüz yıllık savaş’ tezi ve yeni gerçeklik
Öcalan’ın “yüz yıllık Türk-Kürt savaşı” ifadesi, sembolik olduğu kadar stratejik bir itiraf niteliğinde. Ancak sahadaki tablo artık bu tezi desteklemiyor. 2016 sonrası Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki operasyonları, teknoloji tabanlı üstünlüğü ve derin istihbarat koordinasyonu, PKK’nın hareket kabiliyetini ciddi biçimde daralttı. ABD’nin Suriye önceliği azalırken, AB içe kapanmış durumda. Bu şartlarda Öcalan’ın çıkışı, bir tür “politik varlık hatırlatması” olarak okunabilir.
Sonuç: yeni Ortadoğu düzeninin mimarları
İmralı tutanakları, sadece geçmişin hesaplaşması değil, geleceğin haritasına dair ipuçları veriyor. Türkiye, artık terörle mücadeleyi sadece güvenlik değil, bölgesel sistem inşasının aracı olarak görüyor. Azerbaycan ise bu vizyonun enerji, lojistik ve diplomatik boyutlarında tamamlayıcı aktör konumunda.
“Ortadoğu Birliği” belki yakın vadede gerçekleşmeyecek bir fikir. Ancak bu söylemin ortaya çıkışı bile, Ankara ile Bakü’nün bölgesel güç merkezine dönüşüm sürecinin ideolojik ve stratejik altyapısını oluşturuyor.
Bu tablo, Ortadoğu’nun yeniden kurgulandığı ve Türk-Azeri ekseninin geleceğin düzenini inşa ettiği bir dönemin habercisi.
Öcalan’ın rotası: küresel güçlerin Kürt dosyası üzerinden Türkiye’ye baskı oyunu
Atina’dan Nairobi’ye uzanan hat: bir istihbarat coğrafyası
Tutanakta yer alan biyografik anlatım –Öcalan’ın Atina, Moskova, Roma, Minsk ve Nairobi üzerinden yürüttüğü kaçış güzergâhı– sadece kişisel bir hikâye değil. Bu rota, büyük güçlerin 1990’ların sonundaki jeopolitik hesaplarında “Kürt meselesini” Ankara’ya karşı bir baskı unsuru olarak nasıl kullandıklarını gösteriyor. Öcalan’ın anlattıkları, Batı istihbarat servislerinin 1997–1999 dönemine ait kısmen gizliliği kaldırılmış belgeleriyle örtüşüyor: rekabet halindeki nüfuz merkezleri, Yunan istihbaratının kendi ajandası, Rusya ile temasa dair epizotlar ve Öcalan’ın “kontrollü şekilde yönlendirilen” bir figür olarak kullanılması.
Bu tablo, bölgesel güvenlik sisteminde hâlâ geçerli bir kuralı hatırlatıyor: alt-devlet aktörleri çoğu zaman kendi başlarına değil, dış güçlerin operasyonel platformları olarak işlev görürler.
Ankara ve Bakü’nün yeni stratejik doktrini: yönetilebilir tehdit konsepti
Yayımlanan tutanak, Türkiye ile Azerbaycan’ın alt-devlet tehditlerine ve bölgesel entegrasyona dair stratejilerini yeniden okuma fırsatı sunuyor. 1990’lar ve 2000’lerin başında öncelik, silahlı yapıları tamamen ortadan kaldırmaktı. Oysa bugünkü yaklaşım, güvenlik risklerini yönetilebilir bir çerçeveye oturtmayı hedefliyor: askeri caydırıcılık, siyasi iletişim ve kurumsal esneklik aynı denklemde yer alıyor.
Bu bağlamda Öcalan’la yapılan görüşmenin yayımlanması, onun siyasi aktör olarak tanınması anlamına gelmiyor. Ancak Ankara’ya, hem bölgesel hem küresel aktörlerin olası çözüm modellerine vereceği tepkileri test etme imkânı sağlıyor. Uzun vadede bu, Suriye ve Irak’taki güvenlik mimarisinin şekillenmesinde ölçülebilir bir etkiye sahip olabilir.
Ortadoğu Birliği fikri: alt-devlet aktörünün geleceğe dair yansıması
Öcalan’ın “Türkiye öncülüğünde Ortadoğu Birliği” önerisi, ilk bakışta bir siyasi fantezi gibi görünse de, aslında alt-devlet bir yapının bölgenin geleceğini nasıl algıladığını ortaya koyuyor. Ancak bu vizyonun merkezinde ciddi yapısal çelişkiler bulunuyor.
Her şeyden önce, bölgedeki egemenlik dengesi son derece asimetrik. Türkiye ve Azerbaycan, bütünlüklü devlet yapısına, ordularına ve tanınmış sınırlara sahip. Buna karşılık Suriye ve Irak, hâlâ parçalanmış siyasi düzenlerin alanı. Bu fark, entegrasyon söylemini pratikte uygulanamaz kılıyor.
İkinci çelişki, dış güçlerin rekabetinden kaynaklanıyor. ABD, Suriye Demokratik Güçleri’ni (SDG) sahadaki ana ortak olarak kullanarak ülkenin doğusundaki enerji sahalarını kontrol altında tutuyor. İran, Şii milis ağları aracılığıyla hem sınır güvenliğini sağlıyor hem de nüfuz alanını genişletiyor. Rusya ise rejim merkezinin garantörü olarak Kürt faktörünü zaman zaman Washington’a karşı denge unsuru şeklinde kullanıyor. Dolayısıyla Öcalan’ın entegrasyon çağrısı, bu güç paylaşımı denkleminden bağımsız bir şekilde hayata geçirilemez.
Ankara’nın kontrol stratejisi: bilgi üstünlüğü ve psikopolitik denge
Tutanakların yayımlanması, Türkiye’nin hem bilgi alanını hem de psikolojik dengeyi yönetme becerisini gösteriyor. Ankara açısından Öcalan’ın sahadaki komutanlar üzerindeki etkisinin sınırlı olduğunu kanıtlamak, sınır ötesi operasyonların meşruiyetini güçlendiriyor. Bu aynı zamanda Türkiye’nin, “siyasi diyalog” kapısını kontrollü biçimde açık tutarak uluslararası kamuoyuna stratejik olgunluk mesajı vermesini sağlıyor.
Bakü perspektifi: güvenlik ile enerji arasında
Azerbaycan açısından mesele, yalnızca terörle mücadele değil, doğrudan enerji güvenliğiyle ilişkili. PKK ve türevlerinin Suriye-Irak hattındaki varlığı, Türkiye üzerinden geçen enerji ve ulaşım koridorları için dolaylı risk oluşturuyor. Doğu-Batı koridorları, TANAP ve Zengezur hattı gibi projeler, bu hattın istikrara dayanmasını gerektiriyor. Bu yüzden Türkiye’nin PKK’yı etkisizleştirme ve güvenli bölgeler oluşturma politikası, Bakü’nün uzun vadeli çıkarlarıyla tamamen örtüşüyor.
İran Azerbaycanlıları: yeni etnopolitik jeografinin kilit halkası
Öcalan’ın dikkat çektiği “İran Azerbaycanlıları” faktörü, aslında bölgenin dönüşen etnopolitik yapısının merkezinde yer alıyor. İran nüfusunun yaklaşık dörtte birini oluşturan Azerbaycan kökenli topluluklar, ülkenin iç dengelerinde stratejik bir ağırlığa sahip. Bu durum, gelecekteki bölgesel istikrarın parametrelerinden biri.
Uluslararası siyaset bilimi açısından büyük etnik topluluklar, özellikle kültürel sınırları aşan bölgelerde, bölgesel projelerin “köprü aktörleri” olabilir. Türkiye ve Azerbaycan’ın önerdiği “altyapı temelli entegrasyon modeli” tam da bu mantığa dayanıyor: krizli devletlerin iç dengesini etnik pazarlıklarla değil, güçlü devlet merkezleri arasında kurulan ulaşım, enerji ve güvenlik hatlarıyla dengelemek.
Küresel oyun ve istihbarat denklemi: 1999’un mirası
Öcalan’ın 1999’da izlediği kaçış rotası, Soğuk Savaş sonrasının jeopolitik laboratuvarını hatırlatıyor. Atina’dan Moskova’ya, oradan Roma ve Minsk üzerinden Nairobi’ye uzanan güzergâh, dönemin istihbarat servislerinin “kontrollü baskı politikası”nın bir yansımasıydı. Türkiye o dönemde, Kemalist bürokratik yapıdan yeni bir siyasal düzene geçiş sancısı yaşıyordu. Kürt meselesi bu süreçte, dış güçlerin Ankara üzerindeki en etkili kaldıraçlarından biri haline gelmişti.
Bugün ise tablo çok daha karmaşık: alt-devlet aktörleri yalnızca silahlı çatışmaların değil, aynı zamanda siber operasyonların, finansal akışların ve bilgi savaşlarının araçları haline geldi. Bu nedenle İmralı tutanağının yayımlanması, sadece iç politika değil, aynı zamanda uluslararası kamuoyuna verilen bir stratejik sinyal: Türkiye, tehdidin hem iç hem dış parametreleri üzerinde tam kontrole sahip olduğunu gösteriyor.
Yeni düzenin sınır taşları
Sonuçta yayımlanan tutanak, Türkiye iç siyasetiyle sınırlı bir gelişme değil; daha geniş bir bölgesel dönüşümün göstergesi. Öcalan’ın İran Azerbaycanlılarını öne çıkarması, entegrasyon modelleri üzerine yaptığı yorumlar ve kendini hâlâ “kilit aktör” olarak sunma çabası, Ortadoğu’da kimliklerin ve siyasi beklentilerin hızla değiştiğini kanıtlıyor.
Ancak mevcut koşullar –dış rekabet, zayıf devlet yapıları, etnik parçalanma– Öcalan’ın tahayyül ettiği modeli imkânsız kılıyor. Buna karşılık Türkiye ve Azerbaycan, bölgesel riskleri yöneten ve fırsatları biçimlendiren iki sistem kurucu ülke olarak öne çıkıyor.
Normatif merkez olarak Türkiye, stratejik eksen olarak Bakü
İmralı tutanağının Meclis sitesinde yayımlanması, Türkiye’nin yeni bir stratejik iletişim modeline geçtiğinin göstergesi. Ankara artık sadece sahadaki çatışmayı değil, onun siyasi-psikolojik boyutunu da yönetiyor. Bu, Türkiye’yi bölgenin “normatif merkezi” haline getiriyor: kuralları belirleyen, güvenlik parametrelerini şekillendiren, geleceğin düzenini çizen bir aktör.
Azerbaycan ise bu düzenin enerji, lojistik ve diplomasi ekseni. Ankara-Bakü hattı, Kafkasya’dan Doğu Akdeniz’e uzanan yeni jeopolitik omurganın bel kemiğini oluşturuyor.
Öcalan’ın “Ortadoğu Birliği” hayali, gerçekleşmesi uzak bir fikir olabilir. Fakat bu fikir bile, bölgedeki tüm aktörlerin –devlet ya da örgüt– Türkiye’nin merkezî konumunu artık tartışmasız biçimde kabul ettiğini gösteriyor.
Yeni güvenlik paradigması: Türkiye-Azerbaycan ekseninde önleyici strateji ve bölgesel ekosistem inşası
Önleyici güvenlik ve yapısal dengeleme doktrini
Türkiye ile Azerbaycan’ın güncel güvenlik stratejisi artık klasik caydırıcılık anlayışını aşmış durumda. Bu yeni dönemde hedef, çatışmayı bastırmak değil, çatışmanın doğmasını önlemek. Bu yaklaşımın üç temel sütunu öne çıkıyor: önleyici diplomasi, yapısal dengeleme ve bölgesel güvenlik ekosistemlerinin kurulması.
Bu doktrinde ideoloji değil, karşılıklı bağımlılıkların mühendisliği belirleyici hale geliyor. Türkiye; siyasi iradesi, askeri kapasitesi ve altyapı gücüyle sistemin çekirdeğini oluştururken, Azerbaycan ekonomik ve enerji entegrasyonunun taşıyıcısı, bölgeyi küresel pazarlarla buluşturan stratejik bağlantı noktası konumunda. Böylece Ankara-Bakü hattı yalnızca jeopolitik bir ortaklık değil, bölgesel istikrar mimarisinin omurgası haline geliyor.
Bu yapı, alt-devlet aktörlerinin yaratabileceği tehditleri minimize ederken, aynı zamanda Öcalan’ın öngördüğü parçalı bölgesel senaryolara karşı bütünleşik bir alternatif sunuyor.
Kürt dosyasının dönüşen jeopolitiği
Öcalan’ın tutanaklarda anlattığı yakalanma süreci ve farklı devlet yapılarıyla temasları, Kürt meselesinin uzun yıllar boyunca uluslararası rekabetin merkezinde olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Ancak bugünün koşulları farklı: küresel aktörlerin müdahale araçları daha sınırlı ve hedef odaklı; bölgesel devletlerin direnç kapasitesi ise çok daha yüksek.
Bu değişim, Türkiye ve Azerbaycan için bir fırsat penceresi yaratıyor. Artık hem sınır güvenliği hem enerji hatlarının korunması hem de dış güçlerin bölge içi dengelere müdahalesinin sınırlanması açısından egemen kontrol alanı genişliyor.
Özellikle tutanağın kamuoyuna açıklanması, bu eğilimin sembolik göstergesi niteliğinde. Türkiye böylece, dış aktörlerin yıllardır yönettiği “Kürt sorunu anlatısına” karşı kendi kurumsal ve egemen söylemini inşa ediyor. Başka bir ifadeyle, konfliktin anlamını tanımlama tekeli artık Batı’nın değil, Ankara’nın elinde.
Stratejik anlamı: içerikten öte bir devlet mesajı
Tutanaktaki ifadelerin politik değeri, Öcalan’ın sözlerinde değil, belgenin yayımlanmış olmasında yatıyor. Bu adım, Türkiye’nin sadece güvenlik alanında değil, bilgi ve anlatı düzleminde de kontrolü ele geçirdiğini gösteriyor.
Bu hamle, Ankara’ya üç stratejik kazanım sağlıyor:
– İçeride bilgi üstünlüğü ve psikolojik istikrar,
– Dışarıda bölgesel entegrasyon projeleri için meşruiyet zemini,
– Azerbaycan’la birlikte bölgesel güvenliğin normatif eksenini oluşturma avantajı.
Böylece Türkiye ve Azerbaycan, sadece kendi güvenliklerini koruyan değil, Ortadoğu-Kafkasya hattında istikrar üreten sistem merkezleri haline geliyor.
Alt-devlet aktörlerinden egemen merkezlere: güç dengesinin kalıcı dönüşümü
Öcalan’ın “Ortadoğu Birliği” önerisi ve kendi rolüne dair iddiaları, alt-devlet aktörlerinin gelecekteki bölgesel düzeni etkileme çabasını yansıtıyor. Ancak gerçek tablo farklı: yalnızca kurumsal egemenliğe, teknolojiye ve altyapıya sahip devletler uzun vadeli güvenliği sağlayabilir.
Bu gerçek, Türkiye ve Azerbaycan’ın mevcut stratejik konumunu pekiştiriyor. Her iki ülke de kriz yönetiminden çıkarak bölgesel sistem kurucusu aşamasına geçti.
Yeni aşamanın başlangıcı
İmralı tutanakları, bir dönüm noktası. Artık Türkiye ve Azerbaycan dış baskılara tepki veren değil, bölgesel oyunun kurallarını belirleyen aktörler. Bu durum, analiz sürecinin ikinci aşamasına –yani entegrasyon projelerinin, bölgesel rekabet parametrelerinin ve uzun vadeli güvenlik senaryolarının değerlendirilmesine– geçiş için zemin hazırlıyor.
Kısacası, tutanağın anlamı bir belge olmanın ötesinde: o, Türk-Azeri ekseninin yeni Ortadoğu düzeninde merkezî konuma yükselişinin ilanı.