Amerika Birleşik Devletleri’nin Suriye’deki Kürt silahlı yapılarından desteğini çekmesi, değişen sahadaki koşulların sonucu olan taktik bir hamle mi, yoksa Washington’un Ortadoğu stratejisinde köklü bir paradigma değişiminin işareti mi? Yani artık vekâlet savaşlarıyla kriz yönetimi yerine, devlet hiyerarşisini yeniden kurarak bölgeyi “paralel güç merkezlerinden” arındırma sürecine mi giriyoruz?
Bu sorunun önemi, tartışmayı alışıldık “ABD Kürtleri sattı” söyleminin ötesine taşıyor. Böylece yaşananlar, Amerikan güvenlik politikasının “post-proksi” dönemine geçişinin sistemsel bir parçası olarak okunabiliyor.
Teorik çerçeve: Vekâlet stratejisinden devlet merkezliliğine geçiş
2010’lu yılların başından itibaren Washington’un Ortadoğu politikası “sınırlı angajman” modeline dayanıyordu. Bu modelde, sahadaki ana rol çoğu zaman devlet dışı silahlı aktörlere verilmişti. Irak, Suriye, Libya ve Yemen örneklerinde görülen bu strateji, doğrudan maliyetleri düşürürken ABD’nin bölgesel nüfuzunu koruma amacını taşıyordu.
Suriye’nin kuzeydoğusundaki Kürt yapılanması — “Suriye Demokratik Güçleri” (SDG) adıyla kurumsallaşan yapı — bu yaklaşımın en çarpıcı örneklerinden biri haline geldi. SDG hem DEAŞ’a karşı kara gücü işlevi gördü, hem Şam ve Tahran’ı sınırlama aracı oldu, hem de Ankara’ya yönelik bir baskı unsuru olarak kullanıldı.
Ancak vekâlet modeli doğası gereği sürdürülebilir değildir. Aktif çatışma dönemlerinde işlevsel olan bu yapı, çatışma sonrası dönemde stratejik bir riske dönüşür. Çünkü uluslararası meşruiyeti olmayan, ama fiilen egemenlik unsurlarını — toprak, kaynak ve güvenlik gücü — elinde tutan yarı-devletçik yapılar ortaya çıkar.
ABD’nin Suriye’de 2020–2024 döneminde içine düştüğü çıkmaz tam da buydu.
Kurumsal sinyal: Tom Barak’ın açıklaması yeni bir paradigmanın habercisi
ABD Başkanı’nın Suriye Özel Temsilcisi Tom Barak’ın Ankara’da yaptığı açıklama, diplomatik bir beyanın ötesinde doktrinel bir nitelik taşıyordu. Barak, SDG’nin “misyonunun tamamlandığını” ve bu güçlerin “Suriye devletine entegre edilmesi gerektiğini” vurgulayarak, o zamana kadar tolere edilen “otonom güç odakları” anlayışını açıkça reddetti.
Bu tür ifadeler Washington bürokrasisinde tesadüfen dile getirilmez. Özel temsilci seviyesindeki bir diplomat, daima kurumlar arası mutabakatla belirlenmiş politikayı yansıtır. Dolayısıyla bu açıklama bir taktik düzeltme değil, Suriye’deki Amerikan varlığının temel öncülünü yeniden tanımlama anlamına geliyordu.
Beyaz Saray faktörü: yön değişikliğinin en üst düzeyde tescili
Kırılma noktasını, ABD Başkanı Donald Trump’ın “DEAŞ’ın kalıntılarına karşı yeni ortağımız Şam yönetimidir” sözleri oluşturdu.
Washington’un kurumsal mantığında bu tür başkanlık beyanları, sadece politik mutabakatı yansıtmakla kalmaz; tüm devlet kurumlarının hareket alanını belirleyen “stratejik çıpa” işlevi görür.
Dikkat çekici olan, bu açıklamada SDG’nin hiçbir şekilde anılmamasıydı. ABD siyaset geleneğinde “adı anılmamak”, çoğu zaman “artık denklemden çıkarılmak” anlamına gelir. Beyaz Saray böylece dolaylı ama son derece net bir mesaj verdi: Kürt silahlı yapılarla yürütülen dönemin perdesi kapanmış, meşru devlet otoritesinin yeniden inşası artık Washington’un yeni hattı haline gelmiştir — bu, Şam’daki yönetimin kim olduğundan bağımsız bir tercihtir.
Tarihsel arka plan: Kürt ittifakının geçiciliği baştan belliydi
Gerçekçi bir bakışla, yaşanan bu dönüşüm aslında sürpriz değil.
Daha 2017’de ABD Dışişleri yetkilileri, Kürtlerle kurulan temasların “geçici ve taktiksel” olduğunu açıkça dile getiriyordu. O dönemde yapılan açıklamalarda “uzun vadeli taahhüt yok” vurgusu, resmi doktrinin parçasıydı.
Kısacası, Suriye’deki Kürt projesi ABD açısından hiçbir zaman “ortaklık” değil, “araç” statüsündeydi. Bu aracın işlevi, DEAŞ’a karşı sahada savaşmak ve hilafetin çöküşünden sonra bölgeyi kontrol altında tutmaktı.
Ne zaman ki bu işlevler anlamını yitirdi ve Şam’la doğrudan temas yeniden mümkün hale geldi, Washington’un rasyonel seçeneği zaten belliydi.
Meşruiyet ile etkinlik arasındaki ikilem: Washington’un temel açmazı
Soğuk Savaş sonrası Amerikan dış politikasını tanımlayan en kalıcı gerilim, operasyonel etkinlikle uluslararası meşruiyet arasındaki denge arayışıdır.
Vekil güçler savaş alanında etkilidir, ama diplomatik zeminde meşruiyetten yoksundur. Devletler ise tam tersine, meşruiyet sunar ama etkinlikten ödün verir.
Şam’da yeni yönetimin kurulması ve bu yönetimin uluslararası terörle mücadele mekanizmalarına dahil edilmesi, bu denklemi kökten değiştirdi. Artık ABD, yasal ve siyasi riskleri en aza indirerek, “resmen tanınan” bir devlet üzerinden hareket edebiliyor.
Bu tabloda SDG’den vazgeçiş ne bir ahlaki karar, ne de bir duygusal kırılmadır — soğuk, kurumsal bir hesaplamadır.
Bölgesel çerçeve: sistem kurucu unsur olarak Türkiye faktörü
ABD’nin Suriye sahasında attığı son adımları Türkiye faktörünü dışarıda bırakarak anlamak mümkün değil.
Ankara için Kürt meselesi, daima Suriye dosyasının sınırlarını aşan, varoluşsal nitelikte bir güvenlik meselesi olageldi. Türk stratejik aklı onlarca yıldır, hangi bayrak altında olursa olsun, PKK ile organik veya ideolojik bağı bulunan her yapıyı devlet bütünlüğüne yönelmiş doğrudan tehdit olarak değerlendiriyor. Türkiye’nin güney sınırları boyunca, askeri ve siyasi altyapısını PKK’dan devralmış bir yapılanmanın ortaya çıkması, yalnızca güven bunalımı değil, ittifak ilişkilerinin mantığını dahi imkânsız hale getiren bir “kırmızı çizgi”ydi.
2010’ların ortalarından itibaren Kürt meselesi, Ankara-Washington hattındaki yapısal gerginliğin ana kaynağına dönüştü. Türkiye’nin PKK’nın uzantısı olarak gördüğü SDG’ye verilen Amerikan desteği, Türk siyaset çevrelerinde, egemenlik haklarının hiçe sayılması ve NATO içi müttefiklik hukukunun açık ihlali olarak algılandı. Bu, taktik değil sistemsel bir çelişkiydi: ABD’nin Kürt güçlerine yatırım yapması, Ankara’nın “terör örgütü” olarak tanımladığı bir yapıya fiilen alan açmak anlamına geliyordu.
Türkiye ise tepkiyi diplomatik notalarla sınırlamadı; sahada denklemi değiştiren bir dizi adım attı. “Fırat Kalkanı” (2016), “Zeytin Dalı” (2018) ve “Barış Pınarı” (2019) harekâtları, Türkiye’nin “aktif savunma doktrini”nin fiili tezahürüydü. Bu operasyonlar, Irak’tan Akdeniz’e uzanması hedeflenen PKK koridorunu kesmekle kalmadı; Türkiye’nin kalıcı idari, ekonomik ve insani varlık tesis ettiği güvenli bölgeler oluşturdu. Böylece Ankara, söyleminin geçici bir çıkış değil, kurumsal temellere dayanan bir uzun vadeli strateji olduğunu sahada kanıtladı.
Washington’da bu gerçekliğin kavranması zaman aldı. ABD uzun süre, Türkiye ile Kürt müttefikleri arasında denge kurmaya çalıştı. Ancak sahadaki vekil stratejisinin etkinliğini yitirmesi ve Türkiye’nin enerji, göç ve savunma alanlarındaki bölgesel belirleyiciliğinin artması, Beyaz Saray’ı daha pragmatik bir çizgiye itti. Kürt faktörünün denklemden çıkarılması, otomatik olarak Türk-Amerikan stratejik diyaloğunun yeniden başlatılmasının önünü açtı.
Bu tablo Ankara açısından yalnızca diplomatik bir zafer değil, 2015’ten bu yana izlediği hattın doğrulandığı anlamına geliyor.
Washington içinse bu adım, Türkiye’yi yeniden bölgesel istikrarın temel direği olarak konumlandırma fırsatı sundu.
Böylece Amerikan stratejisindeki yön değişikliği, sadece yorgunluk ya da kriz yönetimi tercihi değil, şu gerçeğin kabulü oldu: Ortadoğu’da Türkiye’yi hesaba katmadan kurulan hiçbir denge sürdürülebilir değil.
Demontaj mekanizması: entegrasyon bir stratejik silahsızlanma biçimi olarak
ABD arabuluculuğunda imzalanan 14 maddelik Şam–SDG entegrasyon anlaşması, klasik anlamda bir “uzlaşma” değil, özenle tasarlanmış bir söküm mekanizması niteliği taşıyor.
Bu mekanizmanın asimetrik yapısı dikkat çekici: Kürt yapıları siyasi ve askeri özerklikten feragat ederken, Suriye devleti buna karşılık federatif düzenlemeler veya egemenliğin paylaşımı yönünde herhangi bir taahhütte bulunmuyor.
Uluslararası uygulamada bu tür anlaşmalar, “proksi sonrası yeniden entegrasyon” dönemlerinin tipik aracıdır. Dış güç, daha önce desteklediği aktörü bilinçli biçimde statü kaybına uğratarak onu “ortak” konumundan “yönetim nesnesi” konumuna indirir. ABD’nin 2008 sonrası Irak’ta Sünni “Sahva” gruplarını, ya da Afganistan’da yerel milisleri ulusal güvenlik güçlerine dâhil etme girişimleri benzer örneklerdir.
Suriye bağlamında entegrasyonun ana unsurları şunlardır:
– Ağır silahların merkezi yapılara devri,
– Personelin bireysel bazda Suriye güvenlik kurumlarına alınması,
– Bağımsız komuta merkezlerinin lağvedilmesi,
– Dış finansman ve siyasi temsil kanallarının kapatılması.
Yani, SDG’nin bir gecede zorla dağıtılması değil, sistemli biçimde özerklikten arındırılması söz konusudur. Bu, çatışmasız ama sonuçları itibarıyla geri dönüşsüz bir çözülme sürecidir.
Şam’daki yeni yönetim: koşullu meşruiyet faktörü
ABD’nin bu stratejik dönüşümünün ön koşulu, Ahmed eş-Şaraa liderliğinde kurulan yeni Şam yönetiminin ortaya çıkışı oldu. Bu yönetim, her ne kadar uluslararası düzeyde sınırlı tanınırlığa ve iç siyasi çelişkilere sahip olsa da, Washington açısından kritik bir işlev gördü: müzakere edilebilir bir “resmî muhatap” üretmek.
ABD, devlet dışı silahlı aktörlerle çalışmanın getirdiği hukuki ve siyasi risklerden kaçınmak isterken, yönetilebilir bir partner olarak Şam’ı seçti. Bu, ideolojik değil, tamamen pragmatik bir tercihti.
Ne Washington ne Brüksel, eş-Şaraa yönetimini tam anlamıyla meşru bir rejim olarak tanımaya hazır. Ancak güvenlik politikası açısından bu yapı “asgari yeterlilik” sağlayan bir model.
Bu yönetim, ABD’nin gözünde üç temel kriteri karşılıyor:
Birincisi, kontrol edilebilirlik — merkezi otorite, Kürt yapıların dağınık yapısından farklı olarak dikey emir-komuta zinciri içinde taahhütleri yerine getirebiliyor.
İkincisi, hukuki statü — Şam’la yapılan her anlaşma uluslararası hukuk çerçevesine oturuyor, bu da Washington’u gri alanlardan kurtarıyor.
Üçüncüsü, bölgesel uyum — yeni yönetim Ankara, Bağdat ve Amman’la işleyen, pragmatik ilişkiler kurmayı başardı. Bu üç başkent, sınır ötesi güvenliğin ve geleceğin lojistik hatlarının merkezinde yer alıyor.
ABD için bu üç parametre yeterliydi. Böylece Washington, siyasi açıdan tartışmalı ama kurumsal olarak işlevsel bir devleti, kırılgan bir vekil yapının yerine koydu. Bu, “kaosu kurumsallaştırma” stratejisinin tipik örneğiydi: ideolojik yakınlıktan ziyade yönetilebilirlik ve öngörülebilirlik önceliklendirildi.
Türkiye faktörü: engelleyiciden mimar ortağa
Tüm bu süreç, Türkiye açısından sadece tehdidin ortadan kalkması değil, aynı zamanda kendi doktriner hattının kurumsal olarak tanınması anlamına geliyor. Ankara, 2015’ten bu yana Suriye’nin kuzeyinde herhangi bir Kürt otonomisini reddeden çizgisinden sapmadı. PKK’nın uzantısı sayılan her yapının tasfiyesi, ulusal güvenlik doktrininin değişmez maddesi haline geldi.
Türkiye bu doğrultuda sadece askeri değil, diplomatik ve sosyoekonomik araçlara da yatırım yaptı. Moskova, Washington ve Tahran’la yürütülen diyalogların yanı sıra, sahada kurulan yerel yönetimler, altyapı projeleri ve insani destek mekanizmaları, Ankara’nın “separatizmsiz istikrar” tezini güçlendirdi.
Bugün ABD’nin SDG’yi denklemden çıkarma kararı, fiilen Türkiye’yi yeni güvenlik mimarisinin “ortak kurucusu” konumuna taşıyor. Washington artık, NATO müttefikiyle, terör örgütü bağlantılı güçleri aynı denklemde tutmanın sürdürülemez olduğunu kabul etti.
Sonuçta, Türkiye “sorunlu müttefik” statüsünden çıkıp bölgesel istikrarın “çapa devleti” haline geldi. Bu, niteliksel bir dönüşüm: uzun süredir ilk kez, Ankara’nın stratejik ajandası küresel aktörlerin hesap sistemine entegre oldu. Türkiye’nin ısrarla savunduğu “otonomi karşıtı” yaklaşım, bugün artık sadece haklı değil, kaçınılmaz olarak da kabul ediliyor.
Paralel güç merkezlerinin sonu: bölgesel bir eğilim
ABD’nin Suriye Demokratik Güçleri’ne (SDG) verdiği desteği çekmesi, tekil bir olay olarak değerlendirilemez.
Bu adım, Ortadoğu güvenlik mimarisinde yaşanan daha geniş kapsamlı bir dönüşümün semptomu: büyük dış aktörler artık “kaosu yöneterek kontrol” anlayışından “yönetilebilir istikrar” stratejisine geçiyor.
2010’lu yıllar boyunca bölge, “parçalanmış güvenlik sistemi” içinde var oldu.
ABD, İran, Rusya, Türkiye ve Körfez ülkeleri kendi çıkarlarını sahadaki vekil gruplar aracılığıyla yürüttü. Ancak bu model artık ömrünü doldurdu.
Irak’ta “Haşdi Şabi” güçleri Savunma Bakanlığı’na bağlanarak otonom statülerinden arındırılıyor.
Lübnan’da İran etkisinin zayıflaması ve ekonomik çöküşle birlikte Hizbullah üzerindeki uluslararası baskı artıyor; örgütün askeri bağımsızlığı tartışma konusu.
Suriye’de Moskova ve Şam yönetimi, “gri bölgeler”deki yerel milis yapıları ve paralel idareleri sistemli biçimde tasfiye ediyor.
Yemen’de Riyad ile Husiler arasındaki müzakereler, savaş sonrası dönemde silahlı güçlerin merkezi otoriteye tabi kılınması fikri üzerine kurulu.
Bu dönüşümün ana nedeni, dış aktörlerin kronik istikrarsızlıktan duyduğu yorgunluk.
Bir zamanlar etkili nüfuz araçları olarak görülen paralel güç merkezleri, bugün kontrol edilemeyen tehditlere dönüştü.
Bölge ekonomisi suç ekonomisine evrildi: petrol, silah ve uyuşturucu kaçakçılığı yasal piyasalara zarar verdi.
Savaşçılar Suriye, Irak ve Afganistan arasında el değiştirerek sınır ötesi şiddet ağlarını besledi.
Yatırım ortamı çöktü — hiçbir büyük sermaye, otoritenin parçalandığı bir alana girmek istemiyor.
Dahası, “kontrollü kaos” doktrininin artık kontrol edilemez olduğu gerçeği, bizzat bu stratejiyi tasarlayan güçler tarafından da kabul ediliyor.
Bölge şimdi “sınırlı devlet yeniden inşası” dönemine giriyor.
Artık öncelik, kusurlu ama merkezi bir otorite hiyerarşisini yeniden kurmakta.
Bu, eski otoriter düzenlere dönüş değil; en azından temel güvenlik ve idari işlevleri yerine getirebilen “asgari devletler” yaratma çabası.
ABD için bu yaklaşım, maliyetleri düşürüp Çin’le rekabete odaklanmanın yolu.
Rusya açısından, devlet kurumları üzerinden nüfuz tesis etmenin aracı.
Türkiye içinse, sınırlarını güvenceye alıp kuzey Suriye’de kalıcı istikrar sağlama fırsatı.
SDG desteğinin kesilmesi bir zayıflık ya da geri çekilme göstergesi değil.
Bu, bir çağın kapandığını ilan eden bir jeopolitik sinyal.
Devlet dışı silahlı aktörlerin dış politika aracı olarak kullanılma dönemi kapanıyor; yerini, yavaş ama kaçınılmaz biçimde devlet otoritelerinin yeniden inşasına dayalı yeni bir gerçekçilik alıyor.
Kürt meselesi: çıkışı olmayan stratejik tuzak
Suriye’nin kuzeydoğusundaki Kürt elitleri için mevcut dönem, acı ama kaçınılmaz bir ayılma süreci anlamına geliyor.
İllüzyonlar bitti. Artık sahnede romantik vaatlerin değil, duygusuz uluslararası politikanın soğuk gerçekleri var.
Kürt siyasi ve askeri yapılarının en büyük stratejik hatası, geçici taktik ittifakı kalıcı stratejik ortaklık sanmak oldu.
Büyük güçlerin dış politika mantığını yanlış okumak, bugün yaşanan krizin esas nedenidir.
Tarih bu konuda acımasızdır: Kürt kartı onlarca yıldır bölgesel pazarlıkların aracı oldu, ama hiçbir zaman amaç haline gelmedi.
1970’lerde Irak Kürtleri dengeler değiştiğinde destekten mahrum kaldı.
1991’de Körfez Savaşı sonrası yeniden umut verildi, ancak garanti verilmedi.
Batı desteği her zaman koşullu, geri alınabilir ve çıkar dengelerine bağlı oldu.
Suriye’nin kuzeydoğusu da bu kuralın istisnası olmadı.
ABD desteği, yalnızca DEAŞ’a karşı savaş ve “istenmeyen aktörleri dengeleme” amacına dayanıyordu.
Ne otonomiye ne de devletleşmeye dair bir taahhüt hiçbir zaman verilmedi.
Kürt yönetimi, aslında verilmemiş sözlere değil, kendi beklentilerine mahkûm oldu.
Bugün manevra alanı yok denecek kadar dar.
Entegrasyon sürecine direnmek, bir dizi kaçınılmaz sonucu beraberinde getirir:
Birincisi, Amerikan korumasının kaybı.
Washington’un pragmatizmi keskindir: işe yaramayan veya risk üreten araçlar masadan kaldırılır.
Bu “ihanet” değil, soğuk bir hesaplamadır.
İkincisi, Türkiye ile doğrudan çatışma.
Ankara, sınırlarında oluşacak her türlü Kürt otonomisini ulusal güvenliğe yönelik varoluşsal tehdit olarak görür.
Ve bu tavır, soyut bir söylem değil, askeri güç, istihbarat kapasitesi ve uzun vadeli stratejiyle desteklenmiş bir doktrindir.
Üçüncüsü, uluslararası izolasyon.
Hiçbir büyük güç bugün Suriye’de bağımsız bir Kürt yapılanmasını sahiplenmeye niyetli değil.
Tanınmama, yaptırım riski ve meşruiyet eksikliği, bölgeyi “gelişemeyen gri alana” dönüştürür.
Dördüncüsü, askeri tükenmişlik.
Dış destek, finans ve modern kaynaklar olmadan uzun süreli direniş mümkün değil.
Bu koşullar altında, entegrasyon tüm maliyetlerine rağmen tek rasyonel senaryo.
Bu bir zafer değil, zarar azaltma stratejisi.
Siyasi özerklikten vazgeçmek, en azından idari ve toplumsal varlığı koruma, elitlerin ve halkın fiziksel güvenliğini sağlama bedeli haline geliyor.
Uluslararası siyaset idealizme yer bırakmaz.
Zamanında sinyalleri okuyup yön değiştirebilenler ayakta kalır.
Suriye’nin kuzeydoğusundaki Kürt yapıları için o zaman şimdi geldi.
Gerçekliğe direnmek değil, ona uyum sağlamak, artık tek çıkar yol.
Amerikan mantığı: yükümlülüklerin azaltılması, kontrolün maksimize edilmesi
Washington açısından bakıldığında, yeni çizgi bir dizi belirgin avantaj sunuyor. Bu yaklaşım:
– sahadaki doğrudan maliyetleri azaltıyor,
– güvenlik sorumluluğunu bölgesel aktörlere devrediyor,
– Türkiye ile yaşanan gerilimi yumuşatıyor,
– ve biçimsel olarak devletlerin toprak bütünlüğü ilkesini güçlendiriyor.
Burada söz konusu olan ne ABD’nin klasik müdahaleci politikalara geri dönüşü ne de bölgeden tamamen çekilmesi.
Daha çok, meşru devletler üzerinden uzaktan yönetim modeline doğru bir evrim söz konusu.
Bu modelde ABD, etkisini sürdürürken doğrudan garantör rolüne girmekten kaçınıyor; hem riskleri düşürüyor hem de kontrol mekanizmalarını elinde tutuyor.
Uzun vadeli sonuçlar: istikrar penceresi mi, ertelenmiş kriz mi?
Stratejik mantığı güçlü olsa da bu yön değişikliğinin riskleri az değil.
Zayıf devlet yapılarının içine eski vekil güçleri entegre etmek, çoğu zaman parçalanma, sabotaj ve şiddetin yeniden üremesi tehlikesini beraberinde getirir.
Bu sürecin kaderini belirleyecek başlıca değişkenler şunlar olacak:
– Şam’ın entegre edilen güçler üzerinde gerçek kontrol sağlayabilme kapasitesi,
– Türkiye’nin elde ettiği kazanımlarla yetinip askeri varlığını genişletmeme iradesi,
– ABD’nin sahadaki gelişmeleri izleme ve yönlendirme kabiliyetini sürdürmesi,
– Kürt bölgelerinin sosyoekonomik yeniden entegrasyon düzeyi.
Bununla birlikte, yarı-devletçi yapının sürmesi gibi alternatif bir senaryoya kıyasla mevcut model dış aktörler için daha az riskli görünüyor.
Merkezi devlet otoritesine dayalı kırılgan bir istikrar, kontrolsüz vekil güçlerin yarattığı kalıcı kaosa tercih ediliyor.
Sonuç ve stratejik değerlendirme
ABD’nin SDG’ye desteğini sonlandırması, Washington’un vekâlet yönetimi döneminden devlet hiyerarşisini yeniden kurma dönemine geçişinin sistematik bir parçasıdır.
Bu dönüşümün temelini, Türkiye’nin baskısı ile Şam’da ortaya çıkan yönetilebilir muhatap oluşturdu.
Kürt yapıları, en başından beri Washington tarafından taktiksel bir araç olarak görülüyordu, hiçbir zaman stratejik ortak olarak değil.
Bölge, paralel güç merkezlerinin tasfiyesi sürecine giriyor.
Bu, kısa vadede kaosu azaltabilir; ancak uzun vadeli, sürdürülebilir bir istikrarın garantisi değildir.
Yine de dış yatırımcılar ve diplomatik aktörler açısından yeni düzen, öngörülebilirlikte artış anlamına geliyor — yapısal riskler baki kalmakla birlikte.
Stratejik öneriler:
– ABD, entegrasyon sürecinin seyrini izlemek üzere siyasi denetim mekanizmasını sürdürmeli.
– Türkiye, sahadaki mevcut kazanımlarını kurumsallaştırmalı, askeri hedef alanını genişletmekten kaçınmalı.
– Uluslararası kuruluşlar, Suriye’nin kuzeydoğusundaki ekonomik yeniden entegrasyona odaklanmalı.
– Bölgesel devletler, vekil aktörlere yaslanmadan çok taraflı güvenlik formatlarını güçlendirmeli.