8 Eylül 2025’ten itibaren Hindistan ve Çin gibi iki devin arasında sıkışmış Nepal, eşi benzeri görülmemiş bir siyasi sarsıntının merkezine dönüştü. Medyada “Z kuşağı devrimi” diye anılan kitlesel protestolar, hükümetin istifasına, onlarca can kaybına ve ülkenin siyasi haritasında köklü değişimlere yol açtı. Kıvılcımı yakan olay, hükümetin 26 sosyal medya platformunu — Facebook, X (Twitter), YouTube, Instagram ve LinkedIn dahil — kapatma kararı oldu. Resmî gerekçe, bu şirketlerin belirlenen sürede Nepal İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığına kayıt yaptırmamalarıydı. Ancak tabloya yakından bakıldığında, öfkenin esas kaynağının genç nüfusu boğan işsizlik, kökleşmiş yolsuzluk düzeni ve eğitimli kuşaklar için hiçbir toplumsal yükseliş imkanının bulunmaması olduğu açıkça görülüyordu.
Krizin seyri: Dijital yasaktan sokak şiddetine
4 Eylül 2025’te Başbakan Şarma Oli’nin kabinesi, yeni çıkarılan yasaya uymayan sosyal medya platformlarını yasaklayan bir kararname yayımladı. Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp), Alphabet (YouTube), X (Twitter), Reddit ve LinkedIn bir haftalık süre içinde kayıt yaptırmadığı için hedefe konuldu. Hükümet, gerekçe olarak “sahte haberler, nefret söylemi ve çevrim içi dolandırıcılık” ile mücadeleyi öne sürdü.
Ama 8 Eylül’de bambaşka bir tablo ortaya çıktı. Katmandu ve diğer şehirlerde binlerce genç, ağırlıklı olarak 1998–2012 doğumlu “Z kuşağı”, sokaklara aktı. Ellerinde “Yolsuzluğu yasakla, sosyal medyayı değil”, “Ağları açın” ve “Gençlik yolsuzluğa karşı” yazılı pankartlar vardı. Polis ise tazyikli su, cop, plastik mermi ve sonunda gerçek mermilerle müdahale etti. Farklı kaynaklara göre 19 ile 34 arasında insan öldü, 1300’den fazla kişi yaralandı.
9 Eylül’de hükümet yasağı geri çekti, fakat artık iş işten geçmişti. Protestolar sadece sosyal medya yasağına karşı değil, doğrudan hükümete karşı bir isyana dönüşmüştü. Göstericiler başbakanlık konutunu, iktidar partisi Nepal Kongresi’nin merkezini, parlamentoyu, Yüksek Mahkeme’yi, başsavcılık ofisini ve Katmandu Bölge Mahkemesini ateşe verdi. Eski başbakan Jala Nath Khanal’ın evi yakıldı, eşi hayatını kaybetti. Maliye Bakanı Bishnu Prasad Paudel, öfkeli kalabalık tarafından darp edildi.
Askerin baskısı ve şiddetin tırmanması karşısında Başbakan Şarma Oli istifa etmek zorunda kaldı. Ardından İçişleri Bakanı Ramesh Lekhak ve muhalefetteki Ulusal Demokrat Parti’nin 42 milletvekili hem parlamentodan hem de yerel görevlerinden çekildiklerini açıkladı. Oli, istifasından hemen önce olayları araştırmak için özel bir komite kurulmasını emretti; komiteye 15 gün içinde rapor hazırlama görevi verildi.
Derindeki nedenler: Sadece sosyal medya değil
Analizler gösteriyor ki asıl mesele sosyal ağların kapatılması değildi; bu karar sadece fitili ateşleyen kıvılcımdı. Nepal uzun yıllardır genç nüfusunu en çok vuran yapısal krizlerle boğuşuyor.
Nepokids ve Nepobabies fenomeni
Protestoların bir anda büyümesinde, sosyal medyada lüks yaşamlarını sergileyen siyasetçi çocuklarının videoları tetikleyici rol oynadı. “NepoKid” ve “NepoBabies” etiketleriyle yayılan bu içerikler, bakan çocuklarının Dubai tatillerini, pahalı araçlarını, marka çantalarını gözler önüne sererken, sıradan Nepal ailelerinin sefaletini görünür kıldı. İşte bu ironik tablo, 4 Eylül’de getirilen yasakla birleşince gençlik sokaklara döküldü.
Ekonomik uçurumun derinliği
Dünya Bankası verilerine göre Nepal’de kişi başına düşen millî gelir 2023’te 1382, 2024’te ise 1447 dolar oldu; kabaca yılda 1400 dolar civarı. Yani elitlerin çocuklarının tek bir Instagram paylaşımı, sıradan bir Nepal vatandaşının yıllık gelirine denk gelebiliyordu. Bu eşitsizlik, öfkenin en sert yakıtı oldu.
Dijital taban ve genç nüfusun ağırlığı
2024 başında ülkede 15,4 milyon internet kullanıcısı (nüfusun %49,6’sı) ve 13,5 milyon sosyal medya hesabı (%43,5) vardı. Ortanca yaş 24,6, 18–34 yaş grubu ise %32’lik bir kesimi oluşturuyordu. 2025 başında rakam daha da arttı: 16,5 milyon internet kullanıcısı, 14,3 milyon sosyal medya hesabı. İşte bu yüzden “NepoKids” videoları bir anda çevrim içinden sokaklara sıçradı.
Göçmen parası ve gösterişli lüks: Nepal’in sosyal sinir ucu
Nepal ekonomisinin en çıplak gerçeği, yurt dışında çalışan vatandaşlarının gönderdiği döviz transferleridir. 2023’te işçi dövizleri ülkenin GSYH’sinin yaklaşık %27’sine denk geldi; bu oran dünyadaki en yüksek seviyelerden biri. Nepal esasen Malezya, Katar, BAE ve Suudi Arabistan’da çalışan işçilerinin sırtında ayakta duruyor. Tam da bu yüzden “NepoKids” kuşağının sergilediği lüks hayat, toplumda yalnızca öfke değil, aynı zamanda kişisel bir hakaret gibi algılandı.
Neden bu mesele sadece bir “platform kavgası” değil, siyasi kriz oldu
2008’den 2025’e kadar Nepal yaklaşık 14 hükümet değiştirdi, hiçbir kabine görev süresini tamamlayamadı. Bu tablo, kurumsal yapıların ne kadar kırılgan olduğunu ve toplumda siyasi aktörlere duyulan güvenin ne kadar düşük seviyede olduğunu gösteriyor. Bu şartlar altında gösterişli ayrıcalık görüntülerine tolerans neredeyse sıfır. Bu yüzden meydanlarda yükselen “Shut down corruption, not social media” sloganı, sadece dijital özgürlük talebi değil; doğrudan hesap verebilirlik ve adalet çağrısıydı.
Viral olan “NepoKids/NepoBabies” videoları aslında sebep değil, katalizördü. Kuşaklar arası uçurumu, nepotizmi ve eşitsizliği bir anda gözler önüne serdi. Yıllık kişi başı gelir yaklaşık 1400 dolar, yolsuzluk algısı 100 üzerinden sadece 34 puan, genç işsizlik ise %20’nin üzerinde. Bu tabloya karşılık ekranda lüks saatler, Dubai tatilleri, alışveriş videoları dönünce sokaktaki genç için bu artık tahammül edilemez bir meydan okumaya dönüştü. Devlet sosyal medyayı “kapatırım” deyince ise dijital isyan, sokak isyanına evrildi. Esas mesaj netti: “Biz yolsuzluğa karşıyız; paylaşacaklarımızı paylaşma, hesap sorma hakkımızı kapatmaya değil.”
Siyasi istikrarsızlık: On altı yılda on dört hükümet
Nepal, 2008’de cumhuriyet ilanından bu yana tam anlamıyla bir siyasi fırtına sahnesine dönüştü. 16 yılda 14 hükümet değişti, hiçbiri beş yıllık süreyi tamamlayamadı. Koalisyonlar her 10–14 ayda bir dağılıyor, güven krizleri yeni ortaklıklara yol açıyor. Bu artık istisna değil, sistemin işleyiş tarzı.
1990’da mutlak monarşiden anayasal monarşiye, 1996–2006 arasında 17 binden fazla cana mal olan Maoist iç savaşa, 2008’de federatif cumhuriyete… Nepal’in siyasi tarihi başlı başına istikrarsızlığın açıklaması. Anayasa ancak 2015’te kabul edildi, 7 federal eyalet sistemi kuruldu. Ama kurumlar kökleşemedi, koalisyon oyunu hâlâ kırılgan.
Parçalı seçim sistemi ve kırılgan koalisyonlar
Parlamentoda 275 sandalye var: 165’i dar bölge, 110’u nispi temsil. 2022 seçimlerinde hiçbir parti çoğunluk sağlayamadı. Nepal Kongresi 89, UML 78, Maoistler 32 koltuk aldı. Yeni hareketler birkaç düzine sandalye kazandı. Sonuç: zayıf ve kısa ömürlü koalisyonlar.
Yargı ise siyasetin en kritik aktörüne dönüştü. 2020–2021’de başbakan iki kez parlamentoyu feshetti, Yüksek Mahkeme her seferinde geri döndürdü ve hatta başbakan atadı. 2021’de mahkeme birleşik sol bloğu feshederek UML ve Maoistleri ayrılmaya zorladı. Böylece “hükümet değişimi = siyasi döngü” pratiği yerleşti.
2022 seçimlerinden sonra Başbakan Pushpa Kamal Dahal bir yıl içinde üç kez koalisyon değiştirip güvenoyu aldı. Ortaklar bir gün muhalefette, ertesi gün yeniden hükümette. Bu tarz yönetim, uzun vadeli reformu imkânsız kılıyor; ülke krizden krize savruluyor.
Ekonominin yükü: Göçmen parası ve kırılgan büyüme
2023/24’te GSYH artışı %3,9, 2024/25 hedefi %4,5. Bu oranlar Nepal için bile düşük. Kamu borcu %42–43 civarında, enflasyon %4. Sosyal harcamalar sınırlı. Buna rağmen ülke ayakta kalabiliyor çünkü göçmenlerin dövizleri nefes borusu.
2023’te işçi dövizleri 10 milyar doları geçti. Sadece 2023/24’te 740 binden fazla Nepalli yurtdışına çalışmaya gitti; çoğu Körfez ülkelerine. Bu para akışı bir yandan ödemeler dengesini kurtarıyor, ama öte yandan iş gücü ve demografik potansiyeli eritiyor.
Sisteme güven yok
Transparency International’ın 2024 yolsuzluk algısı endeksinde Nepal 100 üzerinden 34 puan aldı; 180 ülke içinde 107. sırada. Dünya Bankası göstergelerinde de siyasi istikrar ve yönetim etkinliği açısından alt çeyrekte. Halkın devlete güvensizliği sistematik.
Evet, federalleşme bazı artılar getirdi: Anayasaya göre parlamentonun üçte biri kadınlardan oluşmalı. Bugün mecliste 92 kadın vekil var (%33,5). Ancak bu kapsayıcılık, zayıf parti yapıları ve kaotik koalisyon gerçeğini örtmüyor.
Araştırmalar gösteriyor: Halk, merkezî hükümetten çok belediyelere güveniyor. Ama cumhuriyet düzeyinde kronik güven açığı devam ediyor.
Sonuç çok net: 16 yılda 14 kabine tesadüf değil, yapısal bir sorun. Parçalı parti sistemi, köksüz kurumlar ve dış kaynak bağımlılığı birleştiğinde Nepal, kalıcı bir siyasi krize mahkûm oluyor.
Ordu ve Maoist faktör: Nepal’deki görünmez denge
Nepal ordusu tarih boyunca devletin devamlılığını garanti eden en sağlam sütunlardan biri olarak görüldü. Monarşi döneminde kralın en önemli dayanağıydı; 2006’dan sonra sivil denetime bağlandı ama nüfuzu yerinde kaldı.
Gücü ve profili
Ordunun mevcudu 95–100 bin arasında. Öncelikleri ülkenin toprak bütünlüğünü korumak, afetlerin (heyelan, sel, deprem) sonuçlarını gidermek, stratejik tesisleri güvence altına almak ve BM barış misyonlarına asker göndermek. Bu misyonlar, hem subay kadrosu için ciddi döviz kaynağı hem de profesyonelleşme kanalı. Savunma harcamaları GSYH’nin %2’sinin altında. Bütçe orta ölçekli olsa da kurumsal olarak dokunulmaz bir statüye sahip.
Sivil denetim ve kadro politikası
Kâğıt üzerinde tüm atamalar hükümetten geçiyor. Ama generallerin kendi iç özerkliği oldukça yüksek. Kabineler değişiyor, koalisyonlar dağılıp kuruluyor ama askeri yönetim çizgisi sabit kalıyor. Bu da siyasi çalkantı içinde “inert bir istikrar” yaratıyor.
Eski Maoist savaşçıların entegrasyonu
2006 barış anlaşmasından sonra yaklaşık 19–20 bin Maoist savaşçı kayıt altına alındı. Fakat ordunun kriterlerini sadece 1,4–1,5 bin kişi geçebildi. Süreç yıllar aldı, ama kayda değer bir “kurumsal karışım” sağlamadı. Sonuç: ordu ve Maoist hareket ayrı kulvarlarda ilerledi, gerçek bir bütünleşme yaşanmadı.
Siyasetteki rolü
Nepal ordusu doğrudan müdahale etmiyor, ama kriz anlarında varlığı siyasi elitleri disipline eden bir “görünmez faktör”. Parlamento fesihleri, anayasa tartışmaları ya da sokak mobilizasyonları sırasında herkesin aklında aynı beklenti var: güvenlik bloğu, devletin yönetilemez hale gelmesine izin vermez.
Maoistler: devrimden pazarlığa
Maoistlerin lideri Pushpa Kamal Dahal’ın partisi üç evre yaşadı:
- İsyancı dönem (1996–2006): Silahlı mücadele ve radikal sol proje.
- Kurucu dönem (2006–2015): Anayasanın yeniden yazılması, devletin yeniden kurgulanması çabası.
- Koalisyon-ticari dönem (2015 sonrası): Partinin ağırlığı ideolojiden değil, koalisyonlarda denge unsuru olmasından geliyor.
2008’de Kurucu Meclis seçimlerinde birinci parti olmuşlardı. Ama her seçimde gerilediler. 2022’de ancak 30 civarı sandalye alabildiler. Bu tablo, Maoistlerin artık tek başına iktidar olma ihtimalini ortadan kaldırdı. Dolayısıyla ideolojik sertlik yerine taktik esneklik hâkim.
Bugünkü rol açık: Maoistler koalisyonların “anahtarı”. Hangi blokla işbirliği yaparlarsa hükümeti onlar kuruyor. Ama büyük reform projelerini tek başlarına taşıyacak güçleri yok. Sonuç: kısa vadeli hesaplarla kurulup bozulan koalisyonlar, bakanlık ve düzenleyici kurumların paylaşımı, seçime dönük ama yapısal olmayan kararlar.
Sosyal medyanın özel rolü
Nepal’de sosyal medya sadece iletişim için değil, küçük esnafın ticareti ve reklamı için de kritik. Bağımsız basın neredeyse yok; dolayısıyla Facebook, YouTube, X gibi platformlar toplumun tek nefes alma alanı. Yasaklama kararı, halkın gözünde sadece “dijital özgürlüğü” değil, doğrudan muhalefetin sesini kısmayı hedefleyen bir hamle olarak görüldü. İşte bu yüzden yasak, tam tersine geri tepti; toplumu susturmadı, sokağa döktü.
Uluslararası bağlam ve tepkiler
Nepal’deki gelişmeler bölgesel ve küresel düzeyde yankı uyandırdı. Hindistan yönetimi hem Nepalli makamlara hem de protestoculara “itidalli davranma” çağrısı yaptı ve kendi vatandaşlarına da Nepal seyahatlerini ertelemelerini tavsiye etti. Çin, Katmandu’daki büyükelçiliği aracılığıyla vatandaşlarını uyardı, güvenlik önlemlerini artırmalarını ve kesinlikle sokak gösterilerinden uzak durmalarını istedi.
Rusya’nın Nepal Büyükelçiliği, yerel makamlarla sürekli temas halinde olduklarını ve herhangi bir Rus vatandaşının zarar gördüğüne dair bilgi bulunmadığını duyurdu. Rus Tur Operatörleri Birliği’nin verilerine göre ülkede o sırada 350–400 civarında Rus turist vardı, bunlardan sadece 50’si organize turlarda yer alıyordu. Rusya Turizm Endüstrisi Birliği, yurttaşlara “güvenli alanlarda kalın, gösteri bölgelerinden uzak durun ve yerel makamların talimatlarına uyun” çağrısı yaptı.
Ordu ve güvenlik güçleri: Tarafsızlık bir pozisyon
Bu protestoların en dikkat çekici yanlarından biri, Nepal ordusunun tavrı oldu. Polis sert müdahalelerle gösterileri bastırmaya çalışırken, ordu daha tarafsız bir çizgi izledi. Askerî komuta, güvenlik birimleriyle koordineli şekilde birlikleri sahaya sürdü, Katmandu ve diğer şehirlerde düzeni sağlamaya dönük görev üstlendi. Ama doğrudan halkın üzerine şiddetle gitmekten özellikle kaçındı.
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Ashok Raj Sigdel, ulusal televizyona çıkarak halka seslendi. “Şiddeti bırakın, diyaloğa başlayın. Ülke zaten büyük can ve mal kaybı yaşadı” dedi. Kulislerde konuşulanlara göre, Başbakan Şarma Oli’nin istifasını isteyen ilk kurum da ordunun ta kendisiydi. Yönetilebilirliğin tamamen kaybolmaması için bu şartı öne sürdükleri iddia edildi.
Himalaya cumhuriyetinin belirsiz geleceği
Nepal’de yaşananlar, teknolojik dönüşümün ve dijital aktivizmin nasıl derin siyasi kırılmaların katalizörü olabileceğini çarpıcı biçimde gösterdi. “Z kuşağı devrimi” yalnızca sosyal ağ yasağına karşı bir öfke patlaması değil; yıllardır biriken sorunların — yolsuzluk, işsizlik, eşitsizlik ve siyasi istikrarsızlığın — açığa çıkışıydı.
Nepal’in yarını hâlâ belirsiz. Bir yanda hükümetin istifası ve geri adımlar, kalıcı değişimin önünü açabilir. Öte yanda ise protestocuların ortak bir liderlikten, programdan ve siyasi organizasyondan yoksun oluşu, ülkeyi yeni bir istikrarsızlık döngüsüne veya eski elitlerin “yeni ambalajlarla” geri dönüşüne sürükleyebilir.
Uluslararası toplum — özellikle de Hindistan ve Çin — gelişmeleri dikkatle izliyor. Zira Nepal’in jeopolitik konumu, iki devin arasında sıkışmış yapısıyla, yalnızca iç mesele değil, bölgesel güç dengeleri açısından da kritik bir dosya.
Kesin olan bir şey var: Nepal artık eskisi gibi olmayacak. Z kuşağı, bu ülkenin geleceğinde göz ardı edilemeyecek gerçek bir siyasi aktör olduğunu gösterdi. Himalayalar’daki dijital devrim, 21. yüzyılda sosyal medyanın sadece eğlence değil, bütün bir ülkenin kaderini değiştirebilecek siyasi bir mobilizasyon aracı olduğunu kanıtladı.
Kaynaklar:
· Young anti-corruption protesters oust Nepal PM Oli — Reuters — https://www.reuters.com/world/asia-pacific/young-anti-corruption-protesters-oust-nepal-pm-oli-2025-09-09/ Reuters
· Nineteen killed in Nepal in 'Gen Z' protest over social media ban, corruption — Reuters — https://www.reuters.com/business/media-telecom/nineteen-killed-nepal-gen-z-protest-over-social-media-ban-corruption-2025-09-08/ Reuters
· What's next for Nepal after 'Gen Z' protests forced its prime minister to quit? — Reuters — https://www.reuters.com/world/asia-pacific/whats-next-nepal-after-gen-z-protests-forced-its-prime-minister-quit-2025-09-10/ Reuters
· Nepal's young protesters back former chief justice as interim head — Reuters — https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nepals-young-protesters-back-former-chief-justice-interim-head-2025-09-11/ Reuters
· At least 19 killed in 'gen Z' protests against Nepal's social media ban — The Guardian — https://www.theguardian.com/world/2025/sep/08/nepal-bans-26-social-media-sites-including-x-whatsapp-and-youtube Гардиан
· Nepal lifts social media ban after anti-corruption protests leave 19 dead, curfew imposed — Reuters — https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nepal-lifts-social-media-ban-after-anti-corruption-protests-leave-19-dead-curfew-imposed-2025-09-09/ Reuters
· Police open fire on protests of Nepal's social media policy, killing at least 17 — AP News — https://apnews.com/article/1ac9efd7d2f28783cc9f2be60edfa1da AP News
· Why Gen Z Is Revolting in Nepal to Overthrow Government — Newsweek — https://www.newsweek.com/gen-z-nepal-protests-2127266 Ньюсвик
· A deadly 'Gen Z' protest in Nepal was sparked by a social ... — ABC News — https://www.abc.net.au/news/2025-09-10/nepal-kathmandu-gen-z-protests-social-media/105756398 ABC
· Youthful anger at political 'nepo babies' drives Nepal protests — Financial Times — https://www.ft.com/content/be1cdc26-dc5f-4001-a3ce-27bb1d70ee73 ft.com