...

Ifop institutunun American Jewish Committee və Fondapol üçün keçirdiyi yeni sorğu göstərir: Fransada antisemitizm statistik anomaliya olmaqdan çıxıb və siyasi həyatın daimi kəmiyyətinə çevrilib. 2027-ci il seçkilərinə bir neçə ay qalmış o, ölkəni iki ittihamçı düşərgəyə parçalayır - və onlar tamamilə fərqli insanları ittiham edirlər

Fransa yəhudilərinin altmış doqquz faizi bildirir ki, 2027-ci il prezident seçkilərində Jan-Lük Melanşon qalib gələrsə, ölkədən getməyi nəzərdən keçirməyə hazırdır. Marin Le Pen hakimiyyətə gələcəyi halda ölkəni tərk etməyə 31 faiz hazırdır. Fərq iki dəfədən çoxdur - və bu, yəhudi icması üçün təhlükənin ksenofob reputasiyalı ifrat sağçı siyasətçidən gəldiyi adət olunmuş sxemi dağıdır. 2026-cı ilin sonunda bu sxem artıq Fransa reallığını təsvir etmir.

Ifop institutu American Jewish Committee və Fondapol fondunun sifarişi ilə növbəti “Fransada antisemitizmin radioqrafiyası”nı dərc edib - bu, üç təşkilatın 2014-cü ildən bəri apardığı tədqiqatdır. Əvvəlki dalğa, 2024-cü ilin sorğusu, Fələstin Həmas hərəkatının 2023-cü il 7 oktyabrda İsrailə hücumundan sonra yəhudilərə qarşı nifrətdə görünməmiş sıçrayış qeydə almışdı. Yeni rəqəmlər təsdiqləyir: müvəqqəti partlayış kimi görünən hal cəmiyyətin davamlı vəziyyətinə çevrilib. Paralel olaraq Fransada kəmiyyət artımı da qeydə alınıb: 2026-cı ilin birinci yarısında ölkədə 532 antisemit insident baş verib - bütün 2016-cı il ərzində isə 335.

Panika artıq panikaya bənzəmir. O, statistikaya bənzəyir.

Göz yummaq çətin olan rəqəmlər

Fransızların yetmiş doqquz faizi hesab edir ki, son onillikdə antisemitizm artıb - bu, 2024-cü ildəkindən iki faiz bəndi, 2023-cü il 7 oktyabrdan dərhal sonrakı göstəricidən isə 77 faiz çoxdur. Fransa yəhudiləri arasında bununla 93 faiz razılaşır. Ölkə əhalisinin dörddə biri hələ də sərvət və media üzərində gizli təsirə dair ənənəvi antisemit stereotipləri bölüşür - bu səviyyə 2014-cü ildəki ilk sorğudan bəri demək olar ki, dəyişmir. Yeganə nəzərəçarpan istisna yəhudilərin “Holokost qurbanı statusundan istifadə etdiyi” barədə təsəvvürdür: bu göstərici doqquz bənd azalaraq ölkə üzrə orta hesabla iyirmi altı faizə enib. Orta rəqəm isə informasiya mənbələri üzrə kəskin fərqi gizlədir. Xəbərləri əsasən YouTube-dan öyrənənlər arasında bu tezislə otuz altı faiz razılaşır. Özünü “rusiyapərəst” kimi təqdim edənlər arasında isə razılaşanlar artıq əlli bir faizdir - demək olar ki, hər ikinci nəfər. İnformasiya ekosistemi partiya mənsubiyyətindən heç də az əhəmiyyət daşımır: alqoritmik lent və Rusiyanın xarici siyasət gündəliyinə rəğbət antisemit qərəzin son seçkilərdəki səsvermədən daha etibarlı göstəricisinə çevrilir.

Ən narahatedici rəqəmləri gənclər verir. 18-24 yaşlı fransızların yarısı - qırx doqquz faiz, əvvəlkindən yeddi bənd çox - hesab edir ki, İsrail fələstinlilərlə nasistlərin yəhudilərlə rəftar etdiyi kimi rəftar edir. Gənclərin üçdə birindən çoxu düşünür ki, İsrailin yaradılmasının özü irqçi layihə olub. Holokost dərslərinin təxminən otuz ildir məktəb proqramına daxil olduğu ölkə üçün bu, statistik xəta deyil. Bu, tarixi yaddaşla aktual siyasətin bir-birindən o qədər uzaqlaşdığının əlamətidir ki, onlar artıq bir-birinə dayaq olmurlar.

Ayrıca parçalanma xətti Fransa müsəlmanlarından keçir. Onların qırx beş faizi hesab edir ki, Fransa yəhudiləri Fransadan çox İsrailə sadiqdir - bütün əhali arasında bu göstərici 24 faizdir. İyirmi dörd faiz İsrailin siyasətinə görə məsuliyyəti Fransa yəhudilərinin üzərinə qoyur - ölkə üzrə ümumilikdə doqquz faizə qarşı. Hər iki göstərici ildən-ilə azalır, lakin ortadan xeyli yüksək olaraq qalır. Bununla belə, Fransa müsəlmanları yəhudilərə ümumi əhalidən daha çox rəğbət də nümayiş etdirir: qırx faiz otuz yeddiyə qarşı. Bu rəqəmlər sadə “müsəlmanlar yəhudilərə qarşı” sxemini təsdiqləmir - onlar kollektiv təsəvvürlər səviyyəsindəki qərəzliliyin şəxsi xeyirxahlıqla birləşməsini göstərir.

Dreyfus işindən bu günə qədər: qısa panikanın uzun yaddaşı

Fransa antisemitizminin uzun bioqrafiyası var: on doqquzuncu və iyirminci əsrlərin qovuşuğunda Dreyfus işi, Vişi rejimi dövründə deportasiyalar, iki minci illərin əvvəlində İkinci İntifadadan sonrakı alovlanma, 2006-cı ildə “barbarlar” dəstəsinin İlan Halimini qətlə yetirməsi, 2012-ci ildə Tuluzada və 2015-ci ildə Parisdəki Hyper Cacher koşer supermarketində törədilən terror aktları. 2026-cı ilin fevralında, Halimin ölümündən iyirmi il ötəndə, həmin Ifop institutu Fransa Yəhudi Tələbələri İttifaqının sifarişi ilə gənclər arasında qərəzlərin canlılığını ayrıca ölçmüş və böyük “Radioqrafiya”dakından heç də az narahatedici olmayan nəticə almışdı. Hər dalğa qanunvericilikdə və ictimai şüurda iz qoyurdu, amma dalğalar arasında həyəcan adətən səngiyirdi. 2026-cı il sorğusu tamamilə başqa bir şeyi qeydə alır: həyəcan səngimir, toplanır. Antisemitizmin artması barədə yetmiş faizlik konsensus artıq ardıcıl üçüncü seçki dövrüdür ki, qalır və konkret informasiya bəhanəsindən asılı olmaqdan çıxıb.

Fransızların qırx altı faizi etiraf edir ki, öz ətrafında yəhudilər haqqında xoşagəlməz fikirlər eşidib - bu, 2014-cü ildən bəri ən aşağı göstəricidir, amma yenə də yüksəkdir. Sorğu iştirakçılarının üçdə ikisi - altmış yeddi faiz - hesab edir ki, “yəhudilər öz aralarında çox sıx birləşiblər”. Qəbiləçilik və gizli təsir haqqında belə təsəvvürlər on iki il ərzində demək olar ki, dəyişmir. Bu dayanıqlı mənzərənin zəif yeri başqa bir sualda üzə çıxır: İsrailə rəğbətdə şübhəli bilinən sənətçilərin iştirak etdiyi konsert və tamaşaların boykotunu respondentlərin cəmi 44-46 faizi antisemit hərəkət adlandırır. “Yəhudilərin sıx birliyi” barədə qərəz öz həyatını yaşayır, konkret hərəkətləri antisemit adlandırmağa hazırlıq isə söhbət İsraildən düşəndə kəskin azalır.

İfratlar qovuşur, amma xəstəlikləri fərqlidir

Bu sorğunun ən mühüm siyasi sürüşməsi antisemitizmin mənbəyi kimi ifrat solçularla ifrat sağçılar arasında yaranan paritetdir. Fransızların iyirmi beş faizi yəhudilərə qarşı nifrətin artmasının səbəbini ifrat solçuların ideyalarında görür, tam eyni sayda insan isə ifrat sağçıların ideyalarında. 2022-ci ildə fərq nəhəng idi: on üç faizə qarşı otuz altı faiz, üstünlük ifrat sağçıların “payına” düşürdü. Dörd il ərzində Fransa ictimai rəyi bu məsələdə Jan-Lük Melanşonla Marin Le Peni faktiki olaraq bərabərləşdirib - onilliklər boyu respublika konsensusuna əsas təhlükə adı uğrunda yarışan, indi isə yəhudifobiya üçün münbit mühit reputasiyasını öz aralarında bölüşdürən iki siyasi qütbü.

Qavrayış düşərgələr üzrə ayrılır. Fransa yəhudiləri təhlükənin mənbəyi kimi ifrat solçuları ifrat sağçılardan xeyli tez-tez göstərir - otuz doqquz faizə qarşı on beş. Fransa müsəlmanları tamamilə əks mənzərə görür: otuz səkkiz faizə qarşı yeddi. Melanşonun “Boyun əyməyən Fransa” partiyasının tərəfdarları üçdə iki halda ifrat sağçıları günahlandırır, Le Penin tərəfdarları isə ifrat solçuları və - bu, xarakterikdir - islamçılığı, qırx səkkiz faiz.

Formal bərabərliyin arxasında iki müxtəlif xəstəlik gizlənir. Le Penin Milli Birlik partiyasının tərəfdarları arasında klassik, biologiyaya söykənən antisemitizm qalmaqdadır - otuz yeddi faiz yəhudiləri orta fransızdan varlı hesab edir, ölkə üzrə ümumilikdə isə bu göstərici iyirmi doqquz faizdir - lakin bu rəqəm 2022-ci ildən bəri yavaş-yavaş azalır, antisionist tezislər isə bu mühitdə əks-səda tapmır. “Boyun əyməyən Fransa”nın tərəfdarları, əksinə, demək olar ki, bütün ənənəvi stereotiplərdə Le Pen seçicilərini ötüb keçiblər - mediada yəhudi təsirinə inamdan başlayaraq (əlli faiz, 2022-ci ildən bəri iyirmi bir bənd artım) siyasətdəki təsirə inama qədər (qırx üç faiz, iyirmi bənd artım). Burada antisionizm köhnə qərəzləri əvəz etmir. O, onları yenidən fəallaşdırır və onlara yeni legitimlik verir - artıq irqi deyil, guya siyasi legitimlik. Fərq prinsipialdır. Bir düşərgədə qan və pulun köhnə dili yavaş-yavaş ölür. Digər düşərgədə o, İsrail tənqidinin arxa qapısından geri qayıdır - və məhz buna görə sosioloqlar antisionizmi getdikcə daha tez-tez klassik antisemitizmin alternativi deyil, onun yeni qablaşdırması adlandırırlar.

Melanşon Le Pendən daha çox şübhə altındadır

Fransızların əlli səkkiz faizi hesab edir ki, Jan-Lük Melanşon antisemitizmin artmasına şərait yaradır, onlardan otuz beş faizi bunu qeyd-şərtsiz deyir. Bu nəticə onu Erik Zemmurdan (əlli üç faiz), Marin Le Pendən (qırx yeddi faiz) və “Ekoloqlar”ın lideri Marin Tondelyedən (otuz faiz) yuxarıda qoyur. Fransa yəhudiləri arasında fərq uçuruma çevrilir: onların səksən altı faizi Melanşonu günahkar sayır. İnamsızlıq formal olaraq Melanşonun sol müttəfiqləri sayılan siyasətçilərə də yayılır: Tondelye - altmış səkkiz faiz, sosialistlərin birinci katibi Olivye For - altmış iki, kommunistlərin lideri Fabyen Russel - əlli altı, deputat Fransua Rüffen - əlli. Dördü də həm otuz altı faizlə Le Peni, həm də otuz üç faizlə Zemmuru qabaqlayır.

Səksən altı faiz rəqəminin arxasında mücərrəd sosiologiya deyil, konkret seçki hesabı dayanır. Melanşon artıq 2027-ci il seçkilərində “Boyun əyməyən Fransa”nın namizədi kimi rəsmən elan olunub, noyabrın altısında min altmış doqquz bənddən ibarət yenilənmiş “Ümumi gələcək” proqramını təqdim edib, ertəsi gün isə Burjedəki mitinqdə, qərargahının məlumatına görə, iyirmi min nəfər toplayıb. Kommunist deputatların bir hissəsi partiya yoldaşları Russeli tərk edərək açıq şəkildə onun tərəfinə keçib. Toluna Harris Interactive-in M6 və RTL telekanalları üçün keçirdiyi sentyabr sorğusuna görə, 2027-ci ilin yazında ikinci turda məhz Le Pen-Melanşon dueli ən ehtimal olunan ssenarilərdən biri kimi görünür - baxmayaraq ki, bir sıra digər institutlar ikinci yerə baş nazir Eduar Filippi qoyur. Fransa yəhudilərinin səksən altı faizi üçün bu, mücərrəd siyasi seçim deyil, şəxsi təhlükəsizlik məsələsidir: onların altmış doqquz faizi Melanşonun qələbəsi halında getməyi müzakirə etməyə hazırdır - bu, hələ 2024-cü ildə “Boyun əyməyən Fransa”dan istənilən namizədin qələbəsi halında getməyə hazır olan əlli yeddi faizdən çoxdur.

İsrail həm gücləndirici, həm də alibi kimi

Fransızlar antisemitizmin əsas səbəbi kimi islamçılığı və ya konspirologiyanı deyil, İsrailə qarşı antipatiyanı göstərir - islamçılıq üçün otuz üç və sui-qəsd nəzəriyyələri üçün iyirmi altı faizə qarşı qırx doqquz faiz. Fransa yəhudiləri eyni səbəbi daha inamla birinci yerə qoyur - altmış iki faiz. İsrailin nasist Almaniyası ilə müqayisəsi bir il ərzində yeddi bənd artaraq ölkə üzrə otuz doqquz faizə, Fransa müsəlmanları arasında isə altmış səkkiz faizə çatıb.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı münaqişəsində fransızların yetmiş faizi heç bir tərəfi tutmur: İsrailin tərəfində - on faiz, ABŞ-ın tərəfində - on üç, İranın tərəfində - yeddi. Bu neytrallıq Tehrana qarşı isti hisslər demək deyil - İrana antipatiya qırx yeddi faiz səviyyəsində qalır. O, üst-üstə düşən iki tendensiyanı əks etdirir: İsrailə rəğbət 2024-cü ildəki iyirmi üç faizdən on səkkiz faizə düşüb, prezident Donald Tramp dövrünün Amerikasının imici isə Fransa ictimai rəyində pisləşməkdə davam edir. Bununla yanaşı, fransızların yetmiş altı faizi, o cümlədən Fransa yəhudilərinin doxsan üç faizi hesab edir ki, ölkə daxilində antisemitizmin artmasını məhz İsrail-İran və İsrail-Fələstin münaqişələrinin mediada intensiv işıqlandırılması qidalandırır. Nəticədə ikiqat ilgək yaranır: İsrailin xarici siyasəti fransızların ona rəğbətini azaldır, bu siyasətlə bağlı media gərginliyi isə Qüdsə deyil, Paris və Marselin yəhudi icmalarına zərbə vurur.

Bütün tədqiqatın ən ağır həzm olunan nəticəsi də buradan irəli gəlir. Fransızların cəmi qırx altı faizi İsrailyönlü rəğbətdə şübhəli bilinən sənətçilərin iştirak etdiyi tamaşaların boykotunu antisemit hərəkət adlandırmağa hazırdır. İyirmi üç faiz yəhudi əsilli Fransa vətəndaşlarının İsrail hökumətini real və ya ehtimal olunan dəstəyinə görə təqib edilməsini açıq şəkildə haqlı sayır. Doqquz faiz İsrailin siyasətinə görə məsuliyyəti Fransa yəhudilərinin üzərinə qoyur - amma Fransa yəhudilərinin özlərinin yetmiş doqquz faizi deyir ki, seçmədikləri və nəzarət etmədikləri İsrail hökumətinin hərəkətlərinə görə artıq ittiham olunduqlarını hiss ediblər.

Məktəb, küçə, lent: gündəlik qorxunun coğrafiyası

Fransa yəhudilərinin səksən iki faizi həyatında ən azı bir dəfə antisemit aktın qurbanı olub. Təhqirləri altmış faiz qeyd edir - iki ildə altı bənd artım, fiziki zorakılıq təhdidlərini - otuz beş faiz, on bir bənd artım, oğurluq və əmlaka ziyan vurulmasını - iyirmi dörd faiz, altı bənd artım. Bu, ən çox məktəbdə baş verir - halların altmış dörd faizi, - yalnız bundan sonra küçədə (qırx beş faiz) və sosial şəbəkələrdə (qırx dörd faiz). Tərifinə görə respublika bərabərliyi institutu olan məktəb Fransa yəhudiləri üçün sadalanan bütün ictimai məkanlar arasında ən təhlükəlisinə çevrilib.

Bu siyahıda dördüncü yer - sosial şəbəkələr - ayrıca söhbətə layiqdir. Lenti etibarlılığa görə deyil, istifadəçi reaksiyasına görə quran qısa video alqoritmləri həm Yaxın Şərqdəki münaqişənin şahid ifadələrini, həm də “gizli təsir” haqqında açıq-aşkar konspiroloji çarxları eyni həvəslə irəli çəkir. İsrailin nasist Almaniyası ilə müqayisəsində ən yüksək rəqəmləri verən 18-24 yaşlılar nəsli üçün yəhudilər və İsrail barədə təsəvvürlərin əsas mənbəyi məhz belə lentdir - tarix dərsliyi və axşam xəbərləri deyil. Redaksiya imzası olmayan üç dəqiqəlik emosional video çoxillik məktəb proqramı ilə rəqabət aparır - və sorğunun dinamikasına görə, hələlik qalib gəlir.

Fransızların üçdə ikisi - altmış altı faiz - etiraf edir ki, Fransa yəhudilər üçün təhlükəsiz ölkə deyil. Bu təhlükədən müdafiə kimi siyasi sinfə etimad praktiki olaraq çöküb: 2027-ci il seçkilərində heç bir namizəd Fransa yəhudilərinin heç olmasa yarısını inandıra bilmir - “Respublikaçılar” partiyasının lideri Brüno Retayo (əlli yeddi faiz) və Erik Zemmur (əlli faiz) istisna olmaqla, Melanşona dəstək isə on yeddi faizə qədər enir. Ümumilikdə ölkə üzrə heç bir siyasətçi bu məsələdə hətta qırx faiz etimad toplamır. Bu fonda polisə müraciət müdafiədən daha çox formallıq kimi görünür: qurbanların cəmi iyirmi iki faizi şikayət verir - baxmayaraq ki, bu, əvvəlkindən səkkiz bənd çoxdur - qalanlarının qırx bir faizi isə açıq deyir ki, araşdırmanın nəticəsinə inanmır.

Mezuza çıxarılıb, kipa gizlədilib: geri çəkilmə necə görünür

Fransa yəhudilərinin yetmiş doqquz faizi deyir ki, Fransa cəmiyyətinin 2023-cü il 7 oktyabr hadisələrinə reaksiyasından sonra özünü tənha hiss edir. Altmış doqquz faiz yayınma strategiyalarından istifadə edir: qırx səkkiz faiz görünən dini simvollardan imtina edib - dörd bənd artım, iyirmi doqquz faiz qapı çərçivəsindən mezuzanı çıxarıb - on bənd artım. Bununla belə, yetmiş iki faiz deyir ki, bu müddətdə onların yəhudi kimliyi yalnız möhkəmlənib: ictimai məkandan geri çəkilmə özünüdərkin zəifləməsi ilə deyil, onun şəxsi dairə daxilində hermetikləşməsi ilə müşayiət olunur.

Fransa yəhudilərinin altmış dörd faizi Fransanı tərk etmək imkanını nəzərdən keçirir - bu, 2024-cü ildəkindən on iki bənd çoxdur. Birinci istiqamət kimi İsrail (altmış beş faiz), ikinci kimi ABŞ (qırx bir faiz) göstərilir. Sorğu onlardan neçəsinin həqiqətən gedəcəyini ölçmür. İfadə qeydə alınmış miqrasiya faktını deyil, 2027-ci il seçkilərindən sonrakı üfüqdəki əhval-ruhiyyəni əks etdirir. Getməyi real variant kimi müzakirə etməyə hazırlığın özü tarixən vətəndaşlarına mənşəyindən və dinindən asılı olmayaraq müdafiə vəd etmiş respublika modelinə etimadın aşınmasının göstəricisidir.

Çoxluğun yorğunluğu: şəfqət vəzifəyə çevriləndə

Sorğu burada Fransa yəhudiləri üçün ən narahatedici dönüşü qeydə alır - antisemitizm rəqəmlərində deyil, cəmiyyətin qalan hissəsinin bu rəqəmlərə həmdərd olmağa hazırlığında. Fransızların yetmiş bir faizi hələ də antisemitizmi bütün cəmiyyətin problemi hesab edir, lakin bu, əvvəlkindən beş bənd azdır və 2019-cu ildən bəri ən aşağı səviyyədir. On bir faiz - rekord göstərici - hesab edir ki, bu, yalnız yəhudilərin öz problemidir. Fransızların üçdə ikisi - altmış yeddi faiz - hesab edir ki, antisemitizm haqqında “kifayət qədər”, hətta “həddindən artıq çox” danışılır. Antisemit aktlara qarşı nümayişlərə çıxmağa hazırlıq 2024-cü ildəki qırx altı faizdən otuz səkkiz faizə düşüb.

Paradoks ondadır ki, problemin etirafı ilə onunla məşğul olmağa hazırlıq on iki illik müşahidə dövründə heç vaxt olmadığı qədər bir-birindən uzaqlaşır. Yetmiş altı faiz antisemitizmi “geniş yayılmış” hadisə adlandırır - 2022-ci ildəkindən on iki bənd çox - və bu, bütün formal əlamətlərə görə ictimai konsensusdan xəbər verir. Faktın etirafı barədə konsensus və hərəkət etmək zərurəti barədə konsensus iki ayrı şeydir. Onlar arasındakı uçurum məhz həmin sorğunun öz məlumatlarına görə insidentlərin sayı artdığı vaxt genişlənir.

Tarix dərsi əvəzinə həbsxana

Antisemitizmlə mübarizənin ən effektiv üsulu barədə suala fransızlar gözlənilən sərtliklə cavab verir: sorğu iştirakçılarının altmış dörd faizi daha sərt cəzaları göstərir, onlardan qırx iki faizi - birinci seçim kimi. Bu tələbin arxasında hiss olunan cəzasızlıq duyğusu dayanır: yetmiş beş faiz hesab edir ki, məhkəmələr antisemit aktlarda təqsirliləri kifayət qədər sərt cəzalandırmır, yetmiş faiz isə məhkəmə sisteminin cinayətlərin antisemit xarakterini zəif tanıdığını düşünür. Maarifləndirici tədbirləri - Holokost dərslərini - birinci prioritet kimi cəmi on iki faiz göstərir və bu, islamçılıqla (on səkkiz faiz), konspirologiya ilə (on beş) və xarici müdaxilə ilə (on üç) mübarizədən geri qalır. Fransızlar antisemitizmə görə cəzalandırmağa onun mənşəyini izah etməkdən nəzərəçarpacaq dərəcədə daha həvəslidirlər - və bu prioritetlər iyerarxiyasının özü bir diaqnozdur.

Diplomatik qiymət və beyin axını

Fransa bir sıra digər Avropa ölkələri kimi formal olaraq Holokostun Xatirəsi üzrə Beynəlxalq Alyansın antisemitizmin işçi tərifini dəstəkləyir və antisemitizm və irqçiliklə mübarizə üzrə xüsusi idarələrarası struktur saxlayır. Formal baxımdan bu, Almaniyanınkı ilə müqayisə oluna bilən alətlər toplusu kimi görünür. Praktikada isə Almaniya modeli Holokost xatirəsinin qeyd-şərtsiz diplomatik üstünlüyü üzərində qurulub, Fransa modeli isə bu xatirə ilə Fransa diplomatiyasının Fələstin dövlətçiliyini tanımaq kimi köhnə ənənəsi arasındakı balans üzərində - üstəlik ölkənin milyonlarla müsəlman əhalisi ilə gücləndirilmiş balans üzərində. Sorğunun qeydə aldığı ikililiyi də məhz bu balans izah edir: Fransa antisemitizmin artımını tanımağa hazırdır və eyni zamanda konkret insanların İsraili dəstəklədiklərinə görə təqib edilməsinə bəraət qazandırmağa hazırdır. Berlin özünə belə ikililiyə yol verə bilməz. Paris isə hələlik yol verə bilir və Yaxın Şərqdəki xarici siyasətində bundan həvəslə istifadə edir.

Bu ikililiyin siyasətçilərin adətən ucadan səsləndirmədiyi birbaşa iqtisadi qiyməti də var. Müxtəlif qiymətləndirmələrə görə, Fransanın yəhudi icması Avropada ən böyüyü, dünyada isə İsrail və ABŞ-dan sonra üçüncüdür. O, ənənəvi olaraq tibbdə, hüquqşünaslıqda, maliyyə sektorunda və universitet elmində yüksək təmsil olunur. Köçməyi nəzərdən keçirməyə hazır olduğunu bildirən altmış dörd faizin hətta üçdə birinin getməsi Fransa iqtisadiyyatı üçün simvolik deyil, ölçülə bilən ixtisaslı kadr itkisi demək olardı - üstəlik məhz Fransanın onsuz da həkim və mühəndis çatışmazlığından şikayətləndiyi sektorlarda. İsrail illərdir repatriasiya proqramlarını məhz belə ssenari üçün qurub: diplomların güzəştli tanınması, dil kursları, köçə maliyyə dəstəyi. Qüds üçün Fransa həyəcanı eyni zamanda həm humanitar səbəb, həm də demoqrafik resursdur. Potensial köçənlərin qırx bir faizinin ikinci istiqamət kimi qeyd etdiyi Vaşinqton bu rəqabətdə demək olar ki, iştirak etmir - Amerika miqrasiya sistemində xüsusi olaraq Fransa yəhudiləri üçün hesablanmış İsrail aliyasının analoqu yoxdur.

Fransa burada tək deyil, lakin onun vəziyyəti əksər qonşularınkından daha kəskindir. Son illərdə Almaniyada antisemit əhval-ruhiyyənin artmasını ilk növbədə “Almaniya üçün Alternativ” partiyasının güclənməsi və miqrasiya siyasətinə reaksiya ilə əlaqələndirirlər, ənənəvi sollar daxilindəki parçalanma ilə deyil. Son illərin Britaniya siyasi həyəcanı da öz növbəsində hakim koalisiya ətrafında deyil, Ceremi Korbin dövrünün Leyborist partiyası ətrafında cəmlənmişdi. Fransa nümunəsi onunla unikaldır ki, eyni anda hər iki klassik vektoru - köhnə sağ və yeni sol vektoru - bir seçki dövründə və bir ictimai rəy sorğusunda birləşdirir. Belə birləşmə Fransa “Radioqrafiya”sını öz növbəti ölçmələrinin necə görünəcəyini anlamağa çalışan digər Avropa paytaxtlarındakı tədqiqatçılar üçün istinad nöqtəsinə çevirir.

İkinci tura qədər üç ssenari

Fransada prezident seçkilərinin birinci turu 2027-ci il aprelin on səkkizində, ikinci turu isə mayın ikisində keçiriləcək. Əgər ikinci turda Le Pen-Melanşon duelini qeydə alan sorğular yaza qədər təsdiqlənərsə, Fransa yəhudiləri məqbul variantı olmayan seçim qarşısında qalacaqlar: bir namizəd onlar üçün tarixi ifrat sağ ksenofobiya qorxusu ilə, digəri isə sürətlə artan və onların öz qiymətləndirməsinə görə daha təhlükəli sol antisionizmlə assosiasiya olunur. Retayo və onun “Respublikaçılar”ı məhz üçüncü variant təklif etmək üçün 2027-ci il fevralın əvvəlinə qədər mərkəz-sağ praymeriz təşkil etməyə çalışırlar, lakin Eduar Filipp bu praymerizi hələlik bloklayır, Retayonun özünün reytinqləri isə 2026-cı ilin noyabrı etibarilə hətta öz partiya koalisiyası daxilində zəif görünür.

İkinci ssenari seçkilərə deyil, ictimai əhval-ruhiyyəyə aiddir. Antisemitizm mövzusunu “tükənmiş” və ya həddindən artıq müzakirə olunan hesab edən fransızların payı indiki templə artmağa davam edərsə, sorğunun növbəti dalğasına - ehtimal ki, 2028-ci ildə - antisemitizmi “sırf yəhudi” problemi kimi qəbul edənlərin on bir faizlik göstəricisi ikiqat arta bilər. Belə sürüşmə insidentlərin sayının azalması deyil, cəmiyyətin onları ümumi problem kimi tanımağa hazırlığının azalması demək olacaq - hadisənin özü azalmadan baş verən parçalanma.

Üçüncü ssenari demoqrafikdir və artıq qismən reallaşır. Getməyi nəzərdən keçirən Fransa yəhudilərinin altmış dörd faizinin heç olmasa üçdə biri 2027-ci il seçkilərindən sonra beş-yeddi il ərzində bu niyyəti sona çatdırarsa, Fransa iyirminci əsrdə bir neçə Avropa paytaxtının yəhudi icmalarının artıq yaşadığı axını - daha kiçik miqyasda və başqa səbəblərdən - təkrarlamaq riski ilə üzləşir. Sorğuda əsas istiqamətlər kimi adı çəkilən İsrail və ABŞ təsadüfi axın deyil, Fransa orta sinfinin hazır və iqtisadi cəhətdən fəal hissəsini əldə edəcək.

Ifop-AJC-Fondapol sorğusu alovlanmanı deyil, tektonik plitənin sürüşməsini qeydə alır: əvvəllər marginal subkulturanın ayağına yazıla bilən qərəz hər biri səmimi şəkildə digərini günahkar sayan iki qütb arasındakı siyasi meynstrim rəqabətinin bir hissəsinə çevrilib. Onlardan heç biri güzəştə getmək niyyətində deyil. Hər biri problemi öz elektoratında deyil, yalnız rəqibinin elektoratında görür. Məhz buna görə 2026-cı il Fransasında antisemitizm haqqında söhbəti 2027-ci il seçkiləri haqqında söhbətdən ayırmaq bu qədər çətindir: birincisi demək olar ki, tamamilə ikincisinə tabedir.

Fransa partiyaları kimin elektoratının yəhudilər üçün daha təhlükəli olduğu barədə mübahisə edərkən, yəhudilərin özləri bu mübahisəyə getdikcə daha tez-tez arqumentlə deyil, çamadanla cavab verirlər. Onların səksən iki faizi artıq antisemitizmin şəxsi təcrübəsindən keçib. Altmış dörd faiz ikinci tur 2027-ci ilin yazında ümid etdikləri nəticəni verməyəcəyi təqdirdə ehtiyat aerodromu - Təl-Əviv və ya Nyu-Yorku - ağlında saxlayır. İki yüz ildən çox əvvəl Avropada ilk olaraq vətəndaşlarını dinindən asılı olmayaraq hüquqda bərabərləşdirən ölkə üçün bu, sosioloji sorğunun verə biləcəyi ən ağır nəticədir.